Бүгін, 11:02
ІІМ-нің «қараңғы желі» (Dark Web) мен ашық дереккөздерді (OSINT) аңдуға арналған бағдарламалық жасақтама сатып алуға 428,2 миллион теңге бөлмек болған ниеті – қоғамның қырағы назарына ілікті, деп хабарлайды kznews.kz.
«Көре-көре көсем боларсың, сөйлей-сөйлей шешен боларсың» демекші, бұл ведомствоның цифрлық кеңістікті тінтуге деген құлшынысы бірінші рет емес. Aлайда бұл жолғы қадамның бет алысы бармақ басты, көз қыстыға жол бермейтіндей тым ауқымды көрінеді. Негізінде, OSINT (Open Source Intelligence) дегеніміз – ашық деректерді тереңнен қазып, сараптау өнері. Журналист ағайын бір деректі табу үшін табаннан тозып жүрсе, құзырлы органдар жарты миллион доллардың бағдарламасымен кез келген адамның цифрлық портретін сызып бермек.
Бұл жерде «ауруын жасырған өледі» демекші, даркнеттегі есірткі саудасы, адам саудасы мен киберқылмыс – бүгінгі күннің ащы шындығы. Protenge_kz арнасының жазғанына үңілсек, ІІМ-нің техникалық тапсырыс бағдарламасы тек әлеуметтік желідегі лайктарды ғана емес, тіпті жабылып қалған платформалардағы өшірілген деректерді де тірілтіп, күдіктілердің арасындағы көзге көрінбейтін байланыстарды жіпке тізгендей көрсете алады. Статистикаға сүйенсек, Қазақстанда соңғы бір жылда киберқылмыс саны 20%-ға өскен, ал оның басым бөлігі дәл осы жасырын желілер арқылы жүзеге асады. Осы тұрғыдан алғанда, мемлекеттің сақтансаң сақтармын деп қарулануы қисынды-ақ. Алайда, 428 миллион теңге – бұл бюджеттің бүйірін тесетін қомақты қаражат. Салыстырмалы түрде айтсақ, бұл сомаға еліміздің шеткері аймақтарында бірнеше заманауи мектеп немесе алғашқы медициналық көмек пунктін толық жарақтандыруға болар еді.
Отандық IT-сарапшылар мен заңгерлер бұл мәселеге «іші алтын, сырты күміс» деп қарауға асықпайды. Заң тұрғысынан алғанда, ҚР Конституциясының 18-бабы әрбір азаматтың жеке өміріне қол сұғылмауына кепілдік береді. Бірақ «заңы күштінің – таңы нұрлы» демекші, жедел-іздестіру шаралары аясында бұл шекаралар жиі бұлдырап кетеді.
Сарапшылардың пікірінше, егер бұл құралдар тек қылмыскерлерді құрықтауға емес, сөзбен батыр белсенділерді бақылауға бағытталса, онда «айран ішкен құтылып, шелек жалаған тұтылатын» жағдай орнауы мүмкін. Әсіресе, бағдарламаның OCCRP (Сыбайлас жемқорлық пен ұйымдасқан қылмысты зерттеу орталығы) секілді журналистік ұйымдардың тізілімдерін де ақтаратыны таңғалдырады. Бұл «ұрысы күшті болса, иесіне жала жабадының» кері ме деген ой салады. Себебі OCCRP деректері көбіне шенеуніктердің шетелдегі заңсыз активтерін әшкерелеуге бағытталған.
Қорыта айтқанда, техниканың озық болғаны жақсы, бірақ судың да сұрауы бар екенін ұмытпаған жөн. Жауапты органдар тон пішкенде ашықтықты сақтап, бұл бағдарламаның нақты нәтижесін көрсетуі тиіс. Халықтың салығынан жиналған миллиондар желге ұшқан күлдей болмай, нақты қылмыстың тамырына балта шабуы керек. Әйтпесе, «қолда бар алтынның қадірі жоқ» деп, қымбат бағдарламаны алып, оны тек ұсақ-түйекке жұмсау – мемлекет қазынасына қиянат. «Тура биде туған жоқ» деген принципті ұстанып, бұл технология тек әділдік орнатудың құралына айналса ғана, оған жұмсалған әрбір тиын өзін ақтамақ.
