Бүгін, 14:35
Көктем туа салысымен жылда жағадан алатын алапат тасқын биыл да қазақ даласын әбігерге салып, халықтың қабырғасын қайыстырып тұр. «Судың да сұрауы бар» демекші, бюджеттен бөлінген миллиардтар мен мақтан тұтқан «Tasqyn» жүйесінің іске алғысыз болып шығуы туралы БАҚ су қаупі туындаған сайын жарыса жазуда, деп хабарлайды kznews.kz.
Бұл жүйеге Президент тапсырмасымен қыруар қаржы құйылып, болжау мен модельдеудің озық үлгісі ретінде таныстырылғанымен, іс жүзінде аузы күйген үрлеп ішедінің кері келіп, цифрландырудың сыры алғашқы сумен-ақ шайылып кетті. Биылғы статистикаға көз жүгіртсек, әсіресе Қостанай облысындағы жағдай басқа түскен баспақшылдың кейпін кигізді. Мұндағы Тобыл өзенінің арнасынан асып, қала іргесіндегі елді мекендерді бір демде жұтып қоюы — цифрлы болжамның іс жүзінде таяқ тастам жерді де көре алмағанының айқын айғағы. Ақтөбедегі бөгендердің бұзылуы мен Батыс Қазақстан облысындағы Жайық өзенінің деңгейі критикалық шектен асып, 3 мыңнан астам тұрғын үй мен әлеуметтік нысандарды су басуы да алқымды қысып, көңілді түсіретін жылдағы құбылыс. Бұл да шығын көлемін әлдеқашан миллиардтаған теңгеден асырып жығып, сақтансаң сақтармын деген қағиданың аяқ асты болғанын көрсетті.
Президент 2024 жылғы наурыз айының соңында өткен шұғыл кеңесте су тасқынының зардаптарын айта келе, жауапты органдардың дайындығын «нөлге» теңеді. Ол миллиардтаған қаржы жұмсалған «Tasqyn» сияқты ақпараттық жүйелердің нақты апат кезінде ешқандай пайда бермегенін, болжамдардың шындықпен жанаспағанын ашық айтты.
Мемлекет басшысы:
«Бізде заманауи технологиялар бар деп есеп береміз, бірақ іс жүзінде судың қайдан келетінін, қай бағытқа жайылатынын алдын ала болжай алмай отырмыз», — деп ТЖМ мен Су ресурстары министрлігінің жұмысын қатты сынады.
Бұл мемлекеттік деңгейдегі көзбояушылықтың бетін ашқан мәлімдеме болды. Содан бастап Есеп комитеті мен Антикорға цифрландыруға бөлінген, соның ішінде су тасқынын болжау жүйелеріне жұмсалған әрбір теңгенің есебін тексеру тапсырылды.
Қазақстандық сарапшылардың пікірінше, заманауи технологиялардың ақсап қалуының басты себебі — базалық деректердің мардымсыздығы мен жауапты органдардың арқаны кеңге салуында жатыр. Мәселен, экономист-сарапшылар су шаруашылығы нысандарын жөндеуге бөлінген қаржының 30%-ға жуығы көлеңкелі экономиканың құрдымына кеткенін айтады. Соның салдарынан салынған бөгеттердің құмнан соғылған сарайдай шыдас бермегенін ашық айтып, ауруын жасырған өледінің ащы сабағын алға тартады. Заң тұрғысынан қарасақ, ҚР Қылмыстық кодексінің 371-бабы (Салғырттық) бойынша жауапкершілік қарастырылғанымен, Қостанай мен Ақтөбедегідей апатты жағдайларға жол бергендерді судан таза, сүттен ақ болып шығуы қоғамда үлкен резонанс тудыруда. ТЖМ басшылығының «Tasqyn» жүйесі неге сәтсіздікке ұшырағаны туралы мардымсыз уәждері қарын аштырады. Ресми деректердегі Ақмола мен Солтүстік Қазақстан облыстарындағы су тасқынының соңғы 30 жылда болмаған рекордтық деңгейіне тек табиғатты кінәлау — қисынсыз сылтау.
Осы орайда жоғарғы эшелондағы шенеуніктердің бас жарылса – бөрік ішінде деп отыратын уақыты әлдеқашан өткенін, биыл да қардың күрт еріп, кейбір облыстарды бір таяқпен айдағандай су астында қалдыруы жүйелі қателіктің көрінісі екенін түсінетін кез келді. Егер цифрлы жүйелер тек қағаз жүзінде ғана жүйрік болып, іс жүзінде халықтың мүлкін сақтай алмаса, онда мұндай жобалардың кімге және не үшін қажет болғаны туралы сұрақ туындайды. «Президенттің «Tasqyn» жүйесін тиімсіз деп тануы — бұл тек технологиялық сәтсіздік емес, бұл халықтың қауіпсіздігіне бейжай қараған шенеуніктердің жұмысына берілген нақты баға. «Су келмей тұрып, бөгет қой» деген аталы сөзді ескермегендер, енді бюджеттің миллиардтары мен халықтың көз жасына жауап беруі тиіс». Сондықтан, кесілген басқа кесімді сөз айтылып, «Tasqyn» жүйесінің айналасындағы күмәнді жайттар мен Қостанайдан бастап Атырауға дейінгі апатты аймақтардағы жауапсыздық құқық қорғау органдары тарапынан жіті тексерілуі тиіс. Әйтпесе келер жылғы көктем де тағы бір тосын сыйымен есігімізді қағатыны анық.
