Бүгін, 08:53
Бүгінгі таңда әлемдік энергетика нарығындағы жағдай ауыр әрі қиын кезеңге тап болды. ОПЕК+ елдері 5 сәуірде бас қосып, мұнай өндірісін ұлғайту мәселесін талқылауды жоспарлағанымен, бұл қадам өліп тұрған жанға жан кіргізер дем бола алмай тұрғандай, деп хабарлайды kznews.kz.
Әлемдік сауданың 20%-дан астамы өтетін Ормуз бұғазының АҚШ, Израиль және Иран арасындағы соғыс салдарынан жабылып қалуы – жаһандық экономиканың тамырына балта шапқанмен бірдей болды. Осыдан кейін Саудия, Ирак, БАӘ секілді алпауыттар амалсыз өндірісті тежеуге мәжбүр. Ал Brent маркалы мұнайдың бағасы аспандап, нарықтағы тапшылық сүйектен өтер сұмдық деңгейге жетті.
Ресейдегі мұнай инфрақұрылымдарына жасалған дрон шабуылдары да жағдайды одан сайын ушықтырып, нарыққа әр баррель алтынмен тең болатын қысылтаяң шақ тудырды. Бұл ретте Қазақстан, Алжир мен Оманның Ормуз бұғазына тікелей тәуелді еместігі көңілге медет болғанымен, біздің елдің де экспорттық мүмкіндіктері шектеулі екені жасырын емес. Отандық сарапшылардың пікірінше, Қазақстанның мұнай тасымалының негізгі күре тамыры – КТК желісі де геосаяси тәуекелдердің құрығынан құтыла алмай отыр. Экономист Олжас Құдайбергеновтің пайымдауынша, 2026 жылға арналған әлемдік мұнай өндірісінің болжамы 2,4 млн-нан 1,1 млн баррельге дейін, яғни екі есеге жуық қысқаруы – бұл жай ғана статистика емес, бұл нағыз энергетикалық ашаршылықтың басы болуы мүмкін.
«Заңды білмеген зауал» демекші, ОПЕК+ шеңберіндегі квоталарды қайта қарау мәселесі халықаралық құқықтық келісімшарттар негізінде жүзеге асырылғанымен, қазіргі жағдайда заңнан гөрі күштінің құқығы басым болып тұрғаны аян. Саудиялықтар Янбу порты арқылы, ал Әмірліктер Фуджейра портымен тар жол, тайғақ кешуде өткендей экспортты жалғастыруға тырысып-бағуда. Алайда, «жалғыздың үні шықпас», мұндай жекелеген талпыныстар жалпы нарықтағы дефицитті жаба алмайды.
Статистикалық деректерге сүйенсек, Ормуз бұғазының бұғатталуы күн сайын әлемдік нарыққа шығуы тиіс 20 миллион баррельден астам мұнайдың жолын байлап тастады. Бұл дегеніңіз – әлемдік мұнайдың бестен бірі іштен тынып жатыр деген сөз.
Қазақстандық мұнай-газ сарапшыларының айтуынша, біздің ел үшін бұл жағдай екі ұшты. Бір жағынан, мұнай бағасының өсуі бюджетке түсетін түсімді молайтып, май ішкендей болғанымызбен, екінші жағынан, логистикалық қиындықтар мен өндіріс көлемін жедел арттыра алмауымыз қолымызды байлап отыр.
«Тарта жесең, тай қалады» деген қағиданы ұстанған ОПЕК+ елдерінің 5 сәуірдегі шешімі тек психологиялық демеу ғана болуы ықтимал. Өйткені кеме қатынасы қалпына келмейінше, қағаздағы квоталардың өмірдегі мұнайға айналуы неғайбыл. Көп асқанға, бір тосқан, ОПЕК-ке мүше емес елдердің есебінен тапшылықты жабу жоспары да мұзға жазған таңбадай бұлдыр.
Қорыта айтқанда, қара алтынның айналасындағы бұл тартыс – тек экономикалық емес, әлемдік тәртіптің қайта құрылуының көрінісі. Ал біз секілді мұнайға иек артқан елдер үшін бұл сақтықта қорлық жоқ дейтін, әр қадамын есептеп басатын кезең болмақ.
