Бүгін, 13:33
Бір кездері адам аяғы алар жер жоқ, туристердің көптігінен бүгін де айдай әлемнің ажары саналған Еуропа шаһарларының тынысы тарылып, берекесі қаша бастады. «Мейман келсе — құт» дейтін қазақы қонақжайлылықтың заңына бақсақ, туризмнің дамығаны көл-көсір табыс пен ырыс болып көрінетін шығар. Бірақ Венеция мен Барселонаның басынан кешіп отырған жағдайы мәз емес. Табаны тасқа тиген саяхатшылардың тасқыны соншалық, бұл елдердегі «овертуризм» дерті жергілікті халықтың төзімін тауысып, шыдамын шегіне жеткізді, деп хабарлайды kznews.kz.
Мәселен, Венецияның ежелгі орталығында тұратын халық саны 1950 жылдары 175 мыңнан асса, бүгінде ол көрсеткіш 50 мыңнан да төмен түсіп, қала халқы «ит арқасы қиянға» үдере көшіп жатыр. Осы орайда, БҰҰ Дүниежүзілік туризм ұйымының сарапшысы Гарри Кристофер «туризм — бұл екі жүзді қылыш: ол экономиканы жандандырғанымен, қаланың әлеуметтік матасын сөгіп тастауы мүмкін» деп дөп басып айтқан еді. Расында да, Барселона көшелеріндегі «Туристер, үйлеріңе қайтыңдар!» деген айғай-шу мен су атқыштармен жасалған шабуылдар - соның айқын дәлелі.
Ақшаның буына мастанған Airbnb сияқты платформалар қала орталығындағы баспана бағасын қымбаттатып жіберді, соның салдарынан жергілікті жастар мен қарапайым еңбек адамдары үшін үй жалдау қол жетпес арманға айналды. Венеция билігі бұл тығырықтан шығу үшін алты қыр асып келетін қонақтардан 5 еуро көлемінде кіру ақысын енгізген. Бірақ жыл сайынғы 30 миллион туристің ағынын тоқтату нәтижесіз қалуда. Бұл жағдайға байланысты еуропалық қала құрылысын зерттеуші маман Антонио Курадо «біз қалаларымызды мұражайға айналдырып алдық, ал мұражайда адамдар өмір сүрмейді, тек тамашалайды» деген ащы шындықты алға тартады.
Осы орайда “көре-көре көсем боласың” дегендей, Қазақстанның Шымбұлақ пен Көлсай сияқты маржан жерлері де осы кесапаттың алдында тұрғанын айту керек шығар. Табиғат ананың құшағы кең болса да, шектен тыс жүктемеден зардап шегіп жатқанын ұмытпауымыз керек. Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, Барселонадағы бір тұрғынға шаққандағы турист санының пропорциясы 1-ге 25 болып отыр. Бұл таудан аққан судай тоқтаусыз ағынның қала инфрақұрылымын іштен шірітіп жатқанын көрсетеді. Сайып келгенде, “судың да сұрауы бар” дегендей, туризмнен түскен пайда мен халықтың әл-ауқатын тең ұстамасақ, ертеңгі күні біздің де қонақжайлылық қазанымыз сарқылып, Венецияның кебін киюіміз әбден мүмкін.
Айтылмаса сөз жетім. Еуропаның Венециясы мен Барселонасы тарлықтың зардабын шексе, біздің елдегі жағдай баға мен сапаның ит пен мысықтай арпалысуымен сипатталады.
Алыстан арбалағанша, жақыннан дорбаламақ болып, Бурабай мен Алакөлдің жағасына ат басын тіреген отандастарымыз қалтаны қағатын аспандағы бағаларға тап болып, жаға ұстап, бармақ тістеп қалуда.
Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, Қазақстандағы бес жұлдызды қонақ үйлердің бір тәуліктік құны Түркияның “all inclusive” жүйесінен екі есе қымбатқа түсетіні айдай әлемге аян шындық. Осы орайда, отандық туризм сарапшысы Рашид Күзембаев “біз инфрақұрылымды дамытпай тұрып, бағаны шарықтатып жібердік, бұл — алтын жұмыртқа туатын тауықты өз қолымызбен сойып алумен тең” деп ащы да болса ақиқатты айтқан еді.
Шындығында, арзанның сорпасы татымас десек те, қызметі ақсап тұрған демалыс орындарының ат басындай алтын сұрауы — көпе-көрнеу көзге шөп салу. Әсіресе, демалыс күндері Көлсай мен Қайыңдының басына сеңдей соғылысқан халықтың көптігінен табиғат ананың тынысы тарылып, экологиялық тепе-теңдік қыл үстінде тұр. Венециядағы овертуризм “сиырға туған күн бұзауға да туғандай” бізге де келмеске кетпес қауіп болып еніп жатыр. Бірақ біздегі мәселе — халықтың көптігінде емес, сол ағынды реттейтін жүйенің жоқтығында. Көш жүре түзеледі деп қол қусырып отыратын заман емес. Шетелдік қонақтар “бір көрген — біліс” деп келгенімен, қызметтің төмендігін көріп, ат-тонын ала қашатыны бесенеден белгілі. Сонымен қатар біздің демалыс орындарымыздағы санитарлық жағдай мен жол мәселесі күлгенді жылататын күйде қалып отыр. Егер біз “асығыс түскен аяққа оратылар” демей, Еуропаның қателігінен сабақ алып, бағаны сапаға, сапаны санаға лайықтамасақ, төл туризміміз өлі туған баланың күйін кешіп, ішкі нарығымыз жаттың қаңсығын таңсық көретін деңгейден аса алмайды.
