Бүгін, 13:35
Каспийдің қайраңдалуы бүгінде жай ғана табиғи құбылыс емес, ұлттық қауіпсіздік пен экономикалық дербестіктің таразы басына түскен тағдыршешті мәселесіне айналды. «Судың да сұрауы бар» демекші, Ақтау портының түбін тереңдету үшін қыруар қаржының жұмсалуы — еріккеннің ермегі емес, тар жол, тайғақ кешуде қалмаудың қамы екені даусыз, деп хабарлайды kznews.kz.
Жақында ғана Қытайдың алпауыт «China Harbour Engineering Company Ltd.» компаниясымен қол қойылған 20,6 миллиард теңгелік келісімшарт — бұл тек айсбергтің қиыр шеті ғана. Былтыр Үкімет депутаттық сауалдарға берген жауабында бұл жұмыстардың жалпы құны 42 миллиард теңгеден асатынын ашық айтқан болатын. Демек, қазіргі келісім — бармақ басты, көз қысты емес, кезең-кезеңімен жүзеге асатын стратегиялық жоспардың алғашқы баспалдағы.
Қазақстандық сарапшылардың пайымынша, Каспий деңгейінің соңғы 15 жылда 1,5 метрден астамға төмендеуі — теңіз логистикасын қыл үстіне қойып отыр. Егер дер кезінде түбін тереңдетпесе, кеме келсе қайырла деген сөздің кері келіп, Ақтау порты жай ғана қайраңдағы айлаққа айналуы мүмкін. Заң тұрғысынан алғанда, мұндай стратегиялық нысандарды жаңғырту «Сауда мақсатындағы теңізде жүзу туралы» заңға және ұлттық инфрақұрылымды дамытудың 2029 жылға дейінгі тұжырымдамасына тікелей сәйкес келеді. Оның үстіне, Қытай мердігерінің тек теңізде ғана емес, құрлықта да құлашын кең сермеуі назар аударарлық жайт.
2025 жылдың шілдесінде ҚТЖ-мен жасалған 573 миллиард теңгелік «Бахты – Аягөз» теміржол құрылысы туралы келісім — көршіміздің біздің көлік дәлізіне тас кенедей жабысқанын көрсетеді. «Алыстағы туғаннан, жақындағы көрші артық» дегенмен, осыншама ауқымды жобалардың бір ғана шетелдік компанияның қолына шоғырлануы сарапшылар арасында жұмыртқаны бір себетке салмау керек деген қауіпті туғызуда. Статистикаға жүгінсек, Қазақстанның транзиттік әлеуеті жылына 30 миллион тонна жүк тасымалдауға қауқарлы. Бірақ Каспийдің таяздығы кемелердің толық жүктелуіне 30-40%-ға дейін кедергі келтіріп, аяққа тұсау болып отыр.
Сондықтан 20,6 миллиард теңгені суға кеткен ақша емес, ертеңгі күннің еншісіндегі алтын көпір деп қарастырған абзал. Бұл жерде тек қаржылық есеп емес, жеті рет өлшеп, бір рет кескен геосаяси мүдде жатыр. Өйткені Ақтау порты — Орта дәліздің күретамыры. Ал оның тамырына қан жүгірту үшін қытайлық техника мен технологияның күшін пайдалану уақыт талабына бейімделуді білдіреді.
Қорыта айтқанда, Каспийдің тағдыры — қазақ экономикасының тамыр соғысы. Қытайлық мердігердің келуі — нарықтың қатал заңы, алайда сақтықта қорлық жоқ екенін ескерсек, бұл жобалардың орындалу барысы қоғам мен мемлекеттің жіті бақылауында болуы тиіс. Кемедегінің жаны бір»э екенін түсінген Үкімет үшін бұл шығын — болашақ табыстың кепілі, ал халық үшін — Отандық логистиканың бағын ашатын маңызды қадам. Түптеп келгенде, 300 шақырымдық теміржол мен тереңдетілген теңіз табаны — Қазақстанды жаһандық сауданың төріне шығаратын негізгі факторлар болмақ.
