Бүгін, 14:56
Айдын мен Анар Рахымбаевтардың «The Giving Pledge» жаһандық қозғалысына үн қосуы — қазақ қоғамындағы оң қолың бергенді сол қолың көрмесін деген ескі сүрлеуден шығып, жариялы филантропияның жаңа соқпағына түскенімізді айғақтайтын елеулі құбылыс, деп хабарлайды kznews.kz.
Расында да, қазақстандық капиталдың әлемдік деңгейдегі ізгілік эстафетасына қосылуы — тек жеке тұлғалардың емес, елдегі ірі бизнес мәдениетінің есейгенін көрсетсе керек. Forbes-тың 2026 жылғы тізімінде 1,1 миллиард доллармен бекіген кәсіпкердің өз дәулетінің тең жартысынан астамын, яғни кемі 550-600 миллион долларды әлеуметтік мұқтаждыққа қиюы — «малым — жанымның садағасы» дейтін мәрттіктің заманауи көрінісі. Бұл қадамды сарапшылар тек меценаттық емес, еліміздегі әлеуметтік теңсіздікті жұмсартуға бағытталған стратегиялық инвестиция деп бағалайды. Себебі капиталдың «IQanat» немесе «Ана үйі» секілді нақты нәтижесі бар жобаларға құйылуы мемлекеттік бюджеттің жүгін жеңілдетіп, адами капиталдың сапасын арттыруға тікелей септігін тигізеді.
Десе де, Қазақстандағы меценаттық үрдісі тек Рахымбаевтардың есімімен шектелмейді. Мәселен, Тимур мен Динара Құлыбаевтардың «Халық» қайырымдылық қоры соңғы жылдары түрлі әлеуметтік және инфрақұрылымдық жобаларға жүздеген миллиард теңге бағыттап, Forbes-тың қайырымдылық рейтингінде көш бастап келеді. Осы орайда Болат Өтемұратовтың қоры да аутизммен күрес және білім беру саласында айтарлықтай із қалдырып, жыл сайынғы бюджетін 10-15 миллиард теңге көлемінде бекітіп отырғаны — «береген қолға береке қонатынының» айқын дәлелі. Алайда, статистикаға сүйенсек, еліміздегі ең дәулетті 50 адамның тек 15-20%-ы ғана өз қаражатын жүйелі түрде ашық қайырымдылыққа жұмсайды. Ал қалғандары «көлеңкелі көмекке» немесе бір реттік акцияларға жүгінуді жөн көреді. Заң тұрғысынан келгенде, Қазақстандағы «Қайырымдылық туралы» заң меценаттарға салықтық жеңілдіктер ұсынғанымен (мәселен, салық салынатын табыстың 3-4 пайызға дейін азайтылуы), бұл тетіктер Батыс елдеріндегідей ірі капиталды толыққанды « Giving Pledge» секілді жаппай қозғалысқа итермелеуге әлі де қауқарсыз болып тұр.
Сарапшылардың пікірінше, капиталдың әлеуметтік жауапкершілігін арттыру үшін тек заңдық нормалар емес, ең алдымен байлықтың буына піспей, оның қоғам алдындағы міндетін түсінетін саналы орта қалыптасуы тиіс. Осы ретте «The Giving Pledge» бастамасының ешқандай заңдық міндеттеме жүктемеуі, тек ер жігіттің екі сөйлемегеніне негізделген моральдық уәде болуы — қазақстандық олигархтар үшін үлкен сын әрі мәртебе. Бұл құжатқа қол қою — тек ақша тарату емес, әлемдік деңгейдегі Билл Гейтс, Уоррен Баффет секілді алпауыттармен иық тіресіп, капитализмнің адамгершілік бет-бейнесін қалыптастыруға қатысу деген сөз. Түптеп келгенде, «судың да сұрауы бар» екенін ескерсек, отандық бизнес өкілдерінің жиған-тергенін туған жердің тарихы мен болашақ ұрпақтың біліміне сарп етуі — елдің ертеңіне салынған ең сенімді қорған болып қала бермек.
