Бүгін, 13:40
Жуырда Қазақстан үкіметі ең төменгі жалақыны 85 мың теңгеден 150 мың теңгеге дейін көтеру жоспарын жариялады. Дегенмен бұл шешімнің халықтың күнделікті өміріне нақты қалай әсер ететіні әзірге белгісіз күйде қалып отыр, деп хабарлайды kznews.kz inbusiness.kz-ке сілтеме жасап.
Сәуір айының ортасында Ұлттық экономика вице-министрі Азамат Әмрин халықаралық тәжірибеде ең төменгі жалақы медианалық табыстың шамамен жартысына тең болуы тиіс екенін атап өтті. Қазіргі есеп бойынша елдегі медианалық жалақы шамамен 300 мың теңгеге жуықтайды. Осыған байланысты ең төменгі жалақыны 150 мың теңгеге жеткізу қажеттілігі туындап отыр.
Алайда бұл өзгерістің қашан жүзеге асатыны нақты емес — биыл ма, әлде алдағы жылдарға қалдырыла ма, белгісіз. Билік өкілдері мұны мемлекеттік бюджет жағдайымен байланыстырып отыр. Бюджет тапшылығы сақталып тұрған жағдайда бұл бастама жақын арада іске аса қоюы екіталай деген пікір бар.
Ең төменгі жалақыны арттырудың ықтимал әсері ретінде жұмыс берушілердің еңбекақыны одан төмен белгілей алмауы, сондай-ақ зейнетақы, жәрдемақы және медициналық сақтандыру сияқты әлеуметтік төлемдердің де сәйкесінше ұлғаюы қарастырылады.
Қазақстан бірнеше жылдан бері бюджет тапшылығы мәселесімен бетпе-бет келіп келеді. Соңғы жылы ЖІӨ айтарлықтай өсім көрсеткенімен, бұл көрсеткіш халық табысына тікелей әсер еткені байқалмайды. Соңғы жылдары ең төменгі жалақыны көтеру де тоқтап қалған, ал қазіргі 85 мың теңге күнкөріске әрең жететіні жиі айтылады.
Экономист Сапарбай Жобаевтың пікірінше, жалақы өсімінің тежелуіне негізгі себептердің бірі – бюджет тапшылығы.
"Қазақстанда жалақының өспеуіне басты себеп – бюджет тапшылығы. Тапшылық ішкі жалпы өнімнің шамамен 3 пайызына тең (4-5 трлн теңге). Квазимемлекеттік секторда жалақы өспеген соң, жеке кәсіпкерлер де үнемдеуге мәжбүр. Қазақстан жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнім көлемі бойынша ТМД елдері арасында алдыңғы орында. Шамамен 15 мың доллар. Бірақ бұл көрсеткіш жалақы деңгейінен көрініс таппай отыр. Себебі мемлекет пен кәсіпорындардың инвестициялық шығындары тым жоғары", – деп түсіндірді мұны экономист Сапарбай Жобаев.
Қымбатшылық мәселесі де жағдайды күрделендіріп отыр. Бағаны тұрақтандыру әрекеттеріне қарамастан, нарықтағы тауар құны өсіп келеді. Тіпті ұлттық экономика министрінің өзі бұл табыспен өмір сүру қиын екенін атап өткен. Жалпы алғанда, экономистер жалақы деңгейін тек номиналды емес, сатып алу қабілеті тұрғысынан бағалау керектігін айтады.
Ел халқының басым бөлігі жалақыға тәуелді, ал жұмыс істейтін азаматтардың үлкен бөлігі жалдамалы еңбекпен айналысады. Сонымен бірге миллиондаған адам ең төменгі жалақы көлемінде табыс табады.
Дегенмен жалақыны көтеру мәселесіне қатысты алаңдаушылық та бар. Себебі еңбекақының өсуі өндіріс шығындарын арттырып, тауар мен қызмет бағасының қымбаттауына әкелуі мүмкін. Бұл өз кезегінде инфляциялық қысымды күшейтеді.
Сарапшылардың айтуынша, соңғы жылдары ұлттық табыстың құрылымында жұмысшылардың үлесі азайып, капитал иелерінің пайдасы артып келеді. Бұл әлеуметтік-экономикалық теңсіздіктің күшеюін көрсетеді.
Халықаралық тәжірибемен салыстырғанда, дамыған елдерде жалақы үлесі жалпы ішкі өнімнің жартысынан асады, ал Қазақстанда бұл көрсеткіш әлдеқайда төмен деңгейде қалып отыр.
Сонымен қатар еңбек заңнамасындағы кейбір нормалардың нақты міндеттемеден гөрі ұсыныс сипатында болуы жалақыны индекстеу мәселесін жұмыс берушінің еркіне тәуелді етіп отыр деген пікірлер де айтылуда.
Жалпы алғанда, үкіметтің бастамасы қолдауға лайық болғанымен, оның инфляция және баға өсімімен қатар жүру қаупі бар. Сондықтан бұл реформа халық табысын арттырумен қатар, экономикалық тепе-теңдікті сақтауды да талап етеді.
