Бүгін, 21:45
Ауғанстанның Гор провинциясындағы Чагчаран қаласында таң атысымен жүздеген ер адам шаң басқан алаңға жиналады. Олар жол бойында жұмыс іздеп тұрады. Біреу келіп, бір күндік болса да жұмыс ұсынар деген үмітпен сағаттап күтеді. Өйткені сол күнгі табыс олардың отбасы кешке тамақ іше ме, жоқ па деген сұрақтың жауабын шешеді, деп хабарлайды kznews.kz.
Алайда жұмыс табу оңай емес. 45 жастағы Джума Хан соңғы алты аптада небәрі үш күн ғана жұмыс істеген. Сол күндері оған 150-200 афгани, яғни шамамен 2-3 доллар көлемінде ақы төленген.
"Балаларым үш кеш қатарынан аш ұйықтады. Әйелім де, балаларым да жылады. Содан кейін көршімнен ұн алуға ақша сұрауға мәжбүр болдым. Балаларым аштықтан өліп қала ма деп қорқамын", – дейді ол.
Бұл – бір ғана отбасының емес, қазіргі Ауғанстандағы мыңдаған шаңырақтың жағдайы. БҰҰ мәліметінше, ел халқының төрттен үш бөлігі ең негізгі қажеттіліктерін де толық өтей алмай отыр. Жұмыссыздық өршіп тұр, денсаулық сақтау жүйесі әлсіреген, ал бұрын миллиондаған адамды азық-түлікпен қамтып келген гуманитарлық көмек күрт қысқарған.
Қазір Ауғанстанда тамаққа жарымаған адамдар саны рекордтық деңгейге жеткен. Шамамен 4,7 миллион адам аштықтың алдында тұр. Бұл – ел халқының оннан бірінен астамы.
Гор провинциясы – аштық ең ауыр сезіліп отырған аймақтардың бірі. Мұнда жұмыссыздық адамдарды шарасыз күйге түсірген. Рабани есімді тұрғын балаларының екі күн бойы тамақ ішпегенін естігенде, өзін қоярға жер таппағанын айтады.
"Маған қоңырау шалып, балаларым екі күннен бері тамақ ішпегенін айтты. Сол сәтте өмірден түңіліп кеттім. Бірақ кейін "мен жоқ болсам, отбасым қалай күн көреді?" деп ойладым. Сондықтан жұмыс іздеп жүрмін", – дейді ол.
Жұмыс іздеп тұрғандардың жанындағы наубайхана ашылған кезде, иесі жұртқа қатқан нан таратады. Ер адамдар бір үзім нан үшін таласып, оны бөліп алады. Бір мезетте мотоцикл мінген адам келіп, кірпіш тасуға бір жұмысшы іздегенде, ондаған адам соған қарай ұмтылады. Бірақ бірнеше сағат ішінде жұмысқа алынғандар санаулы ғана болады.
Жұмыссыздықтың салдары көрші ауылдарда да анық көрінеді. Қоңыр төбелердің арасында орналасқан қарапайым үйлерде адамдар аштықпен арпалысып отыр.
Абдул Рашид Азими есімді тұрғын екі баласын – жеті жастағы егіз қыздары Рокия мен Рохиланы құшағына алып отырып, адам төзгісіз шешім алдында тұрғанын айтады. Оның сөзінше, ол қыздарының бірін сатуға дайын. Себебі басқа балаларына тамақ тауып бере алмай отыр.
"Қыздарымды сатуға дайынмын. Кедеймін, қарызым көп, дәрменсізбін. Жұмыстан аш, шаршап, еңсем түсіп қайтамын. Балаларым алдымнан шығып: "Әке, бізге нан беріңізші" дейді. Ал мен не бере аламын? Жұмысты қайдан табамын?" – дейді Абдул көз жасын тыя алмай.
Оның айтуынша, қызын тұрмысқа беру немесе үй қызметшісі ретінде беру арқылы түскен ақша қалған балаларын бірнеше жыл асырауға жетуі мүмкін.
"Бір қызымды сатсам, қалған балаларымды кемінде төрт жыл асырай аламын. Бұл жүрегімді ауыртады, бірақ басқа жол көріп тұрған жоқпын", – дейді ол.
Олардың үйіндегі жағдай да өте ауыр. Балалардың анасы Кайхан кей күндері қолдарында тек нан мен ыстық су ғана болатынын, тіпті шай да болмайтынын айтады. Оның жасөспірім екі ұлы қала орталығында аяқ киім тазалап күн көреді. Тағы бір баласы қоқыс жинайды, ал анасы сол қоқысты отын ретінде пайдаланады.
Ауғанстанда көбіне қыз балаларды сату жағдайы жиі кездеседі. Өйткені дәстүрлі түсінік бойынша ұл бала болашақта отбасының асыраушысы саналады. Ал тәліптер билігі әйелдер мен қыздардың білім алуына және жұмыс істеуіне шектеу қойғаннан кейін қыз балалардың мүмкіндігі одан әрі тарылған. Бұған қоса, жергілікті дәстүр бойынша күйеу жағы қалыңдықтың отбасына белгілі бір сыйақы береді.
Саид Ахмад есімді тағы бір тұрғын бес жастағы қызы Шайканы туысына сатуға мәжбүр болғанын айтады. Бұған баласының денсаулығы себеп болған. Қызынан аппендицит пен бауырындағы киста анықталған.
"Емге төлейтін ақшам болмады. Сондықтан қызымды туысыма саттым", – дейді Саид.
Шайкаға ота сәтті жасалған. Оған қажет қаржы қызды 200 мың афганиге, яғни шамамен 3200 долларға сату арқылы табылған.
Саид ақшаның бәрін бірден алмағанын айтады. Себебі ол жағдайда туысы қызын бірден алып кетуі мүмкін еді.
"Мен оған: "Қазір емге жететін ақшаны бер. Қалғанын бес жыл ішінде бересің. Содан кейін қызымды алып кетуіңе болады" дедім", – дейді ол.
Қазір кішкентай Шайка әкесінің мойнынан құшақтап, қасында отыр. Әке мен қыздың бір-біріне бауыр басқаны көрініп тұр. Бірақ бес жылдан кейін қыз туысының үйіне кетуі керек.
"Егер ақшам болса, мұндай қадамға ешқашан бармас едім. Бірақ "егер ота жасатпасақ, қызым өліп қалса ше?" деп ойладым. Ең болмаса, осылай аман қалады дедім", – дейді Саид.
Ауғанстанда кәмелетке толмаған балаларды ерте жастан тұрмысқа беру немесе үйлендіру тәжірибесі әлі де кең таралған. Қыздардың білім алуына қойылған шектеулер бұл мәселені одан сайын ушықтырып отыр.
Бірнеше жыл бұрын мұндай отбасылардың жағдайы сәл де болса жеңілірек болған. Саид пен оның отбасы да миллиондаған ауғандықтар сияқты ұн, май, жасымық және балаларға арналған дәрумендер түріндегі гуманитарлық көмек алып келген. Бірақ соңғы жылдары көмек көлемінің күрт қысқаруы көптеген отбасын өмірлік маңызы бар қолдаудан айырды.
Қазір Ауғанстандағы кедейлік пен аштық адамдарды ең ауыр таңдауға итермелеп отыр. Бірі күн сайын жұмыс таба алмай сенделсе, енді бірі балаларын аман алып қалу үшін жүрегін жаралайтын шешім қабылдауға мәжбүр. Бұл елдегі гуманитарлық дағдарыстың қаншалықты тереңдеп кеткенін көрсетеді.
