Қазақстан Германиямен экономикалық ынтымақтастықты шикізат жеткізумен шектемей, бірлескен өндіріс пен толық технологиялық тізбектер құруға бағыттауды ұсынып отыр. Бұл туралы Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Германияның Handelsblatt басылымында жарияланған авторлық мақаласында жазды, деп хабарлайды kznews.kz
Мемлекет басшысының айтуынша, Қазақстан Германия үшін тек мұнай, уран немесе металл жеткізуші ел болуды емес, геологиялық барлаудан бастап шикізатты өңдеу, компоненттер өндіру және қайта өңдеуге дейінгі өндірістік тізбекті бірге қалыптастыруды көздейді.
Handelsblatt мақаласында Қазақстан Еуропа экономикасы үшін стратегиялық маңызы бар 34 шикізат түрінің 21-ін өндіретіні атап өтілген. Олардың қатарында литий, кремний, кобальт, ниобий, вольфрам және мыс бар. Бұл ресурстар аккумулятор өндірісі, микроэлектроника, энергетика және цифрлық технологиялар сияқты салаларда кеңінен қолданылады.
Тоқаев Қазақстан үшін кен немесе концентрат экспорттаумен шектелмей, ел ішінде қосылған құнды арттыру маңызды екенін атап өтті.
Ұсынылып отырған модель геологиялық барлау, кен өндіру, байыту және өңдеу, дайын материал шығару, компоненттер өндіру және қайта өңдеу кезеңдерін қамтиды. Бұл бағытта Германияның капиталы, технологиясы мен өнеркәсіптік тәжірибесін тарту көзделеді.
Мұндай жобалар Қазақстанда жаңа өндіріс орындарын ашып, инженерлік мамандықтарды дамытуға және жоғары білікті жұмыс орындарын құруға мүмкіндік беруі мүмкін.
Германия тарапы да шикізат саласындағы ынтымақтастықты тек кен өндірумен шектемеуге мүдделі екенін бұған дейін мәлімдеген. 2026 жылғы маусымда Германияның Экономика және энергетика министрі Катерина Райхе Қазақстанға сапары барысында ынтымақтастық өңдеу және байыту бағыттарын да қамтуы қажет екенін айтқан.
Осылайша екі елдің экономикалық мүдделері тоғысады: Қазақстан шикізатты ел ішінде терең өңдеуді көздесе, Германия стратегиялық материалдарды жеткізу көздерін әртараптандыруға мүдделі.
Еуропа үшін стратегиялық шикізаттың маңызы артып келеді
Еуропалық одақ 2024 жылы күшіне енген Critical Raw Materials Act арқылы стратегиялық шикізатқа қатысты сыртқы тәуелділікті азайтуды мақсат етіп отыр.
Құжат бойынша 2030 жылға қарай ЕО тұтынатын стратегиялық шикізаттың кемінде 10 пайызын өз аумағында өндіру, 40 пайызын өңдеу және 25 пайызын қайта өңдеу жоспарланған. Сонымен қатар белгілі бір стратегиялық материал бойынша импорттың 65 пайыздан астамын бір ғана үшінші елге тәуелді етпеу көзделген.
Бұл Қазақстан үшін Еуропаның шикізат жеткізу тізбегін әртараптандыруға қатысуға мүмкіндік береді. Алайда Астана өзін тек балама шикізат жеткізуші ретінде емес, өндірістің кейінгі кезеңдеріне қатысатын серіктес ретінде көрсетіп отыр.
Мыс өндірісі жаңа модельдің бір бағыты болуы мүмкін
Президент атаған стратегиялық ресурстардың қатарында мыс та бар. Электр желілерін жаңарту, электромобильдер, жаңартылатын энергетика және цифрлық инфрақұрылымның дамуы бұл металға деген сұранысты арттырып отыр.
Қазақстан үшін маңызды міндеттердің бірі – мыс концентратын экспорттаумен шектелмей, оны терең өңдеу. Катодты мыс, кабель, қорытпа және электротехникалық компоненттер өндірісін дамыту арқылы елдегі қосылған құнды арттыруға болады.
Бұл бағытта Германияның технологиясы мен жабдықтары, Қазақстанның шикізат базасы және ел аумағындағы өңдеу өндірістері бір өндірістік тізбекке бірігуі мүмкін.
Сонымен қатар Германия үшін инвестициялық жобалардың коммерциялық тиімділігі, бизнес ортаның тұрақтылығы, инфрақұрылым және экспорттық мүмкіндіктер маңызды фактор болып қала береді.
Екі ел арасындағы сауда
Қазақстан мен Германия арасындағы экономикалық байланыс қазірдің өзінде айтарлықтай деңгейде.
Германияның Destatis статистикасына сәйкес, 2025 жылы Германия Қазақстанға шамамен 2,7 млрд еуро көлемінде тауар экспорттап, Қазақстаннан 5,3 млрд еуродан астам өнім импорттаған. Осылайша екі ел арасындағы тауар айналымы 8 млрд еуродан асты.
Қазақстанның ресми статистикасында 2025 жылғы екіжақты тауар айналымы 4,4 млрд доллар деп көрсетіледі. Көрсеткіштердің айырмашылығы екі елдің сыртқы сауданы есептеу әдістемесіне байланысты болуы мүмкін.
Германия Қазақстанның Еуропадағы маңызды экономикалық серіктестерінің бірі саналады. Елде неміс капиталы қатысатын жүздеген кәсіпорын жұмыс істейді.
Ендігі міндет – сауда көлемін ғана арттыру емес, оның құрылымын өзгерту. Яғни Қазақстанның шикізат экспортын Германияның технологиясы мен капиталымен байланыстырып, дайын өнім өндіруге көшу.
Энергетика мен көлік те күн тәртібінде
Шикізатты терең өңдеуге көшу энергетикалық ынтымақтастықтың маңызын төмендетпейді. Қазақстан Еуропаға мұнай мен уран жеткізетін негізгі елдердің бірі болып отыр.
Қазақстан тарапының мәліметінше, ел Еуроодақтың мұнай импортының шамамен 13 пайызын қамтамасыз етеді. Ал 2025 жылғы Euratom Supply Agency дерегінде Қазақстан ЕО-ға жеткізілген табиғи уранның 20,3 пайызын қамтамасыз етіп, Канададан кейінгі екінші ірі жеткізуші болған.
Сонымен қатар Тоқаев Германиямен жаңартылатын энергетика, электр желілерін жаңғырту, цифрландыру, жасанды интеллект, әуе жүк тасымалы және кадр даярлау салаларындағы ынтымақтастықты кеңейтуді ұсынды.
Қазақстанның географиялық орналасуы да өндірістік серіктестік үшін маңызды фактор. Ел аумағы арқылы Қытай мен Еуропа арасындағы құрлықтық теміржол жүк тасымалының шамамен 85 пайызы өтеді. Қазақстан Транскаспий халықаралық көлік бағытын, яғни Орта дәлізді одан әрі дамытуға мүдделі.
Бұл Қазақстанда өндірілген өнімдерді Орталық Азия, Қытай, Кавказ және Еуропа нарықтарына шығаруға мүмкіндік береді.
Ендігі міндет – нақты жобалар
Тоқаевтың Handelsblatt-тағы мақаласында ұсынылған модель Қазақстанның шикізаттық экономикадан өңдеу және жоғары қосылған құн өндірісіне біртіндеп көшу мақсатын көрсетеді.
Қазақстан үшін мұндай серіктестіктің нәтижесі тек экспорт көлемімен емес, жаңа өндіріс орындары, технология трансфері, жергілікті қосылған құн және білікті кадрлар санымен өлшенуі мүмкін.
Ал Германия үшін стратегиялық шикізат жеткізілімдерін әртараптандыру және жаңа өндірістік серіктестіктер құру маңызды.
29 қыркүйекте Берлинде Қазақстан-Германия экономикалық форумы өтеді. Оған екі елдің саяси және іскерлік өкілдері қатысады. Германия үкіметі Қасым-Жомарт Тоқаев пен канцлер Фридрих Мерцтің келіссөздерінде энергетика және шикізат саласындағы ынтымақтастықты кеңейту мәселелері қаралатынын хабарлаған.
Осы тұрғыдан алғанда, Қазақстан ұсынған модель шикізат саудасын инвестиция, технология және бірлескен өндіріс жобаларымен байланыстыруға бағытталған.