Бүгін, 13:54
Соңғы жылдары еліміздің ауыл шаруашылығы саласы бюджет қаржысын талан-таражға салудың нағыз майшелпегіне айналғандай әсер қалдырады. «Ауруын жасырған өледі» демекші, аграрлық саланы аяғынан тік тұрғызамыз деп қазынадан миллиардтап бөлінген қаржының мақсатты жеріне жетпей, бармақ басты, көз қысты әрекеттердің құрбаны болып жатқаны жасырын емес, деп хабарлайды kznews.kz.
Оның айқын дәлелі ретінде жуырда ғана Шымкент шаһарында орын алған кезекті атышулы сыбайлас жемқорлық дерегін айтуға болады. Шымкент қаласы бойынша Ұлттық қауіпсіздік комитеті департаменті мен Ішкі мемлекеттік аудит департаментінің прокуратурамен бірлесіп жүргізген тексеруі нәтижесінде, сүт өндірісін субсидиялауда ұрлық жасаған 12 жергілікті компанияның үстінен түсті. Аталған серіктестіктер алаяқтық пен схемалық махинациялар арқылы мемлекет бюджетін сауып, нақты айтқанда, 5 миллиард теңгеге жуық ақшаны қалталарына басып келгені әшкереленді. «Оңай олжа ортайтады» демекші, бұл шаруашылықтар қағаз жүзінде жүздеген тонна сүт өндірдік деп жалған есеп беріп, іс жүзінде халықтың несібесін жеп келгені анықталды. Осыдан сәл бұрын ғана Оңтүстік өңірінде құлпынай өсіруге бөлінген қазына қаржысын қылқытып, гектарлап егін ектік деп құрғақ уәдемен миллиардтарды жымқырып кеткен шулы оқиға да ел есінен шыға қойған жоқ.
«Ұрлық түбі — қорлық» екенін біле тұра, аграрлық сектордағы мұндай бармақ бастылықтардың жүйелі сипат алуы жайдан-жай емес. Жоғары аудиторлық палатаның деректеріне сүйенсек, соңғы 5 жылда ауыл шаруашылығын субсидиялауға бюджеттен 2 триллион теңгеге жуық орасан зор қаражат бөлінген. Бірақ осы миллиардтардың қаншалықты тиімді жұмсалғаны үлкен сұрақ туғызады. Аудиторлық тексерулер нәтижесінде өз қызметін тоқтатқан 2,5 мыңнан астам өлі кәсіпорынға 5 миллиард теңгеден астам субсидия төлеп жіберілгені белгілі болды. Тіпті ауыл шаруашылығы кешеніне ешқандай қатысы жоқ, мүлдем басқа саладағы 3 мыңға жуық субъектіге 5,4 миллиард теңге мемлекеттік қолдау аударылып келген. Мұндай сорақы деректер бөлінгенді бөрі жейді дегеннің керін келтіріп, мемлекеттік бағдарламалардың шынайы мақсатына жетпей жатқанын анық көрсетеді.
Жүйедегі бұл шикіліктерге отандық сарапшылар мен мемлекеттік орган басшылары да шынайы бағасын беруде. Жоғары аудиторлық палатаның төрағасы Әлихан Смаилов ауыл шаруашылығының жалпы ішкі өнімдегі үлесі небәрі 5% төңірегінде қалып отырғанын айтып, соңғы 5 жылда субсидиялау ережелеріне 70-тен астам өзгеріс енгізілгенін тілге тиек етті. Сарапшылардың пікірінше, ережелердің жиі ауысуы мен цифрлық жүйелердегі бос орындар «виртуалды сиырлар» мен «қағаздағы сүт өндірісін» қолдан жасауға мүмкіндік беріп отыр. Аграрлық сарапшылар іс жүзінде өндірілетін нақты сүт көлемі мен статистикадағы ресми цифрлардың арасында жер мен көктей алшақтық бар екенін айтып дабыл қағуда. Бухгалтериядағы ауадан жасалған миллиондаған литр сүт мемлекетке миллиардтаған шығын әкеліп қана қоймай, далада тер төгіп, адал еңбек етіп жүрген нағыз фермерлерді әділ бәсекеден ығыстырып, тығырыққа тірейді.
Әлеуметтік желілерде де бұл жаңалық үлкен резонанс тудырып, қалың бұқараның ашу-заңын туғызды. Желі қолданушылары «Сүттен ақ, судан тазамыз деп жүріп, халықтың қазынасын сауғандар қашан қатаң жауапқа тартылады?», «Құлпынайдан кейін сүт, ертең тағы не ойлап табады?», «Ауылдағы ағайын бір литр сүтін тиынға өткізе алмай жүргенде, қағаздағы сүтке миллиардтар бөлінгені сұмдық қой» деген сияқты ащы пікірлерді жаудыруда. Халықтың айтып отырғанының да жаны бар, өйткені «Судың да сұрауы бар» дегендей, ел қазынасынан жиналған салық төлеушілердің ақшасы пысықайлардың қалтасында кете берсе, елдегі азық-түлік қауіпсіздігі туралы сөз қозғаудың өзі артық.
Қорыта айтқанда, Шымкенттегі 12 компанияның 5 миллиард теңгені махинациялауы — бұл бүкіл саладағы үлкен дерттің бедерлі бір көрінісі ғана. Мемлекет қатаң бақылау тетіктерін орнатып, «бас кеспек болса да, тіл кеспек жоқ» деп, жауапты тұлғаларды ашық түрде жазаламайынша, субсидия төңірегіндегі мұндай бассыздықтар тыйылмайды. Адал еңбек ететін диқан мен фермерге шынайы қолдау көрсету үшін, ең алдымен, осы жүйеге ұялаған сыбайлас жемқорлықты түп-тамырымен жою — уақыт күттірмейтін басты міндет болып қала бермек.
