Бүгін, 14:53
Бурабайдың орталық жағажайында орын алған кезекті шулы оқиға ел ішіндегі қордаланып қалған үлкен мәселенің бетін қайта ашты. Табиғаттың берген сый-сыбағасын жеке қалтаның меншігіне айналдырғысы келген кейбір кәсіпкерлердің әрекеті халықтың ашу-ызасын туғызып, қоғамда үлкен дау тудырды, деп хабарлайды kznews.kz.
Уәж айтқан демалыс орнының қызметкерлері көлге түсу үшін үлкендерден үш мың, ал 5 пен 14 жас аралығындағы балалардан екі мың теңге талап етіп, «ақша төлемесең, суға да түсе алмайсың» деп кесіп айтқанда, қарапайым жұрттың төзімі таусылғаны жасырын емес. Көлді айнала қоршап, «судың да сұрауы бар» дегенді тар мағынада ұғынған пысықайларға қарсы тұрғандар бірден полиция шақырып, бұл әрекеттің заңға мүлдем қайшы екенін ашып айтты. Себебі Қазақстан Республикасының Су кодексіне сәйкес, кез келген азаматтың табиғи су қоймаларына тегін баруға және орман мен су ресурстарын шектеусіз пайдалануға толық құқығы бар.
Әлеуметтік желіде бұл оқиға талқыға түскенде, халықтың пікірі тасқын судай селдетті. Көпшілік «өз жерімізде жүріп, өз көлімізге түсу үшін де ақша төлейміз бе, бұл не қылған бассыздық?» деп налыса, кейбір желі қолданушылары «бизнес өкілдері тазалық пен инфрақұрылым сақтағаны үшін ақы алуы мүмкін, бірақ бұл жағалауға өтуді толықтай жауып тастауға негіз болмауы тиіс» деген обьективті пікірлерін білдірді. Шын мәнінде, «аттың сыры иесіне мәлім» дегендей, отандық туризмнің сыртқы жылтырағы мен ішкі кемшілігі бәрімізге белігілі. Бурабай, Алакөл, Балқаш пен Шарын шатқалы сияқты көрікті мекендердегі бағаның аспандап кетуі қарапайым халықтың қалтасын қағудан әріге бармай тұр.
Не себепті қазақтың табиғаттағы демалыс орындары соншалықты қымбат деген сұраққа зер салып қарасақ, оның артында бірнеше жүйелі факторлар жатыр. Ең алдымен, маусым мәселесі басты рөл атқарады, яғни туристік маусымның тек 2-3 айға ғана созылуы кәсіпкерлерді қысқа мерзімде барлық шығынды жауып, жылдық пайда тауып қалуға итермелейді. Оған қоса, монополия мен бәсекелестіктің төмендігі, инфрақұрылымның жете дамымауы, жол мен электр желілерін тартудағы жоғары шығындар қызмет көрсету бағасын жасанды түрде өсіріп жібереді. Нәтижесінде көптеген отандастарымыз Бурабайға барып, көл-көсір ақшаны шашқанша, дәл сол қаржыға Түркия мен Египеттің бәрі енгізілген қызметін таңдауды жөн көреді.
Бурабайдың орталық жағажайына отбасымен немесе достарымен бір күнге демалуға келген орташа статистикалық туристің шығынын есептеп көрсек, «ақша деген жел сияқты, ұшады да кетеді» дегеннің кері келетінін байқау қиын емес. Егер Астана немесе жақын маңдағы қалалардан 3-4 адамы бар бір отбасы жолға шықса, тек барып-келудің өзіне (жанармай немесе электропоезд, такси шығыны) кемінде 10 000 – 15 000 теңге кетеді. Ал жағажайдың маңына жеткенде, көлікті тұраққа қоюдың өзі күніне 2 000 – 3 000 теңгеден кем түспейді.
Енді жағажайдың өзіндегі шығындарға келсек, егер баға дауы туындағандай кіру ақысы (3 000 теңгеден) заңсыз талап етілсе, 4 адамдық отбасы тек суға өту үшін орта есеппен 10 000 – 12 000 теңгесін бірден береді. Бұған қоса, жайлы демаламын деген адам қолшатыр жалға алу үшін 3 000 – 5 000 теңге аралығында қосымша шығындалады. Жағалаудағы катамаран, қайық немесе су аттракциондарын теуіп, көңіл көтергісі келгендер 15-20 минуттық қуаныш үшін тағы 5 000 – 10 000 теңгесін қалдырады. Ал табиғат аясында жүріп, өзегі талған демалушылардың тамақтануы (кәуап, салқын сусындар, балмұздақ немесе дәмханадан түстену) кем дегенде 20 000 – 35 000 теңгеге шығады.
Сонда «таяқтың екі ұшы бар» деп қарасақ та, ешқандай қонақүй жалдамай, Бурабайға жай ғана бір күнге келіп-кетер отбасының қалтасынан шамамен 50 000 – 75 000 теңге аралығында қаржы сыпырылып түседі. Жұмыс істеп, аңсап жеткен халықтың кішкентай демалыс үшін осындай қомақты соманы қалдыруға мәжбүр болуы – ел ішіндегі наразылықтың отына май құя түсетін негізгі себептердің бірі.
Әрине, бұл мәселеге тек кәсіпкерлерді кінәлап, біржақты қарауға болмайды. Бизнес өкілдері де қоршаған ортаны тазалауға, қоқыс шығаруға, құтқарушылар ұстауға және демалушыларға жайлы жағдай жасауға белгілі бір мөлшерде қаржы жұмсайды. Десе де, сервистік қызметтер үшін ақы алу мен табиғи суға кіретін жолды бұғаттау – екі бөлек дүние. Заң үстемдік құрған елде мемлекеттік органдар мен жергілікті әкімдіктер ашықтықты қамтамасыз етіп, жағалау зоналарының баршаға қолжетімді болуын қатаң бақылауда ұстауы тиіс. «Ел ағасыз болмас, тон жағасыз болмас» демекші, табиғат байлығын жекеге бермей, оны халық игілігіне айналдыратын әрі бизнесті де заңды шеңберде дамытатын сауатты баланс табу – бүгінгі күннің басты талабы. Олай болмаған жағдайда, «судың да сұрауы бар» екенін уақыттың өзі дәлелдеп, ел ішіндегі нарзылықтың толастауы екіталай.
Қорыта айтқанда, Бурабай жағалауындағы бұл оқиға – жай ғана жекелеген кәсіпкер мен демалушының арасындағы келіспеушілік емес, елдегі туризм саласының тамырына балта шауып тұрған жүйелі сордың бір көрінісі. Табиғаттың тегін байлығын өз қалтасының кірісіне айналдырғысы келгендер қысқа маусымда барынша қарпып қалуды ғана ойлайтыны өкінішті.
Тайға таңба басылғандай ашық заң барда, мемлекеттік органдар мен жергілікті әкімдіктер тек бақылаушы болып отырмай, табиғи ресурстардың баршаға бірдей қолжетімді болуын қамтамасыз етуі тиіс. Бизнестің де дамығаны керек, бірақ ол халықтың құқығын аяққа таптау есебінен жүрмеуі шарт. Егер қызмет көрсету сапасы бағасына сай болып, заңдылық пен сауатты баланс сақталса, өзге елдің суына телмірмей, өз жеріміздің де көркін арттыра алар едік. Олай болмағанда, аранды ашқан баға мен ақылы шектеулер отандық туризмнің аяғына салынған тұсау болып қала бермек.
