Бүгін, 15:30
«Уәде — құдайдың сөзі» деп сертті серт, антты ант білген бабалардың ұрпағы болсақ та, бүгінгі шенеуніктердің «айтылған сөз — атылған оқ» екенін ұмытып, «ертеңмен» халықты еміндіріп қойғанына міне, үш жылдың жүзі болды, деп хабарлайды kznews.kz.
«Ұрының арты қуыс» демекші, еліміздегі жемқорлардың жымысқы әрекеттеріне тосқауыл қойып, заң үстемдігін орнату бағытында тағы бір кесек қадам жасалған. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2026 жылғы 12 маусымда сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша бірқатар сыбайлас жемқорлыққа қарсы қауқарлы заңнамалық түзетулерге қол қоюы – қоғам індетіне қарсы аяусыз майдан ашылғанының айқын айғағы деп білгенбіз. Осы жаңа құжатқа сай, бұдан былай ауыр және аса ауыр жемқорлық қылмыспен қолға түскендердің аты-жөні арнайы тізілімге еніп, олардың тойымсыз әрекеттері бүкіл елге жария етіледі деді. «Малым жанның садағасы, жаным арымның садағасы» деген ұғымды ұмытып, ел қазынасына қол сұққандардың аты-жөні, лауазымы мен алған жазасы ашық тізімде тайға таңба басқандай көрсетіліп, олар тірідей беті қара күйе болып әшкеренетініне де сендік. Бірақ...
Баспасөз беттерінде жар салып, «қоғамдық айыптау құралы болады, жемқорлардың атын атап, түсін түстейміз» деп, 2023 жылдан бері өзекті тақырыпқа айналып, кейін Президент қол қойған заң аясында құрылуы тиіс болған жария жемқорлар реестрі әлі күнге дейін сиясы кеппей, қағаз жүзінде қалып тұр. «Уәде бергіш атанғанша, уәдеге берік атан» деген қағиданы белден басқан жауапты органдардың бұл сырғытпа жауаптары әлеуметтік желідегі жұртшылықтың да, отандық сарапшылардың да шыдамын тауысып, «іс бітпей, сылтау бітпес» дегеннің керін келтіруде. Халық арасында «Президенттің пәрмені бар, бірақ оны орындайтын шенеуніктердің дәрмені жоқ па?» деген заңды сұрақ туындап, желі қолданушылары «ертеңгі күннің уәдесімен таңды атырғанша, нақты тізімді жариялап, халық алдында қарабет қылмай ма?» деп ашынуда. Шын мәнінде, «ауруын жасырған өледі» демекші, жемқорлық дерттің асқынып кеткенін бәріміз білсек те, оның бетін ашуға келгенде «бармақ басты, көз қыстыға» салынып отырғандаймыз. Отандық сарапшылар мен құқық қорғаушылар бұл кешіктірудің артында үлкен құқықтық шикіліктер мен заң нормаларының бір-біріне қайшы келуі жатқанын алға тартады. Олардың пайымдауынша, жемқорлардың аты-жөнін, жұмыс орны мен үкімін жариялау «Жеке деректер және оларды қорғау туралы» заңмен келіспей, бюрократиялық кедергілерге тіреліп тұр. Дегенмен, ресми мәліметтерге сүйенсек, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі бұл реестрді 2026 жылға дейінгі антикоррупциялық саясат тұжырымдамасы аясында толық іске қосамыз деп сендірген болатын. Бірақ ең қызығы — заң қабылданған күннің өзінде, бұрын сотталған «ескі таныстардың» ешқайсысы бұл тізімге кірмейді, тек заң күшіне енгеннен кейін бармағы батпаққа батқандар ғана қоғамдық сөгіске ие болады. Осы жағдай аясында Қазақстанның халықаралық рейтингтердегі көрсеткіші де төмендеді. Transparency International ұйымының 2025 жылғы Сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексі бойынша Қазақстан 96-орынға тұрақтады. Бұл – бір жыл бұрынғы 88-орынмен салыстырғанда сегіз сатыға төмен көрсеткіш.
«Аузы күйген үрлеп ішеді» демекші, халық мұндай «жартылай» заңдардың жемқорлықты түп-тамырымен жоятынына күмәнмен қарайды, себебі бұрынғы миллиондарды жымқырғандар тасада қала бермек. Әлеуметтік желілердегі пікірлердің ауанына қарасақ, жұртшылық «бұл реестр — жай ғана көзбояушылық, шын мәнінде ірі шенеуніктердің атын қорғау үшін уақыт созып отыр» деген ойда. Сарапшылар болса, бұл тізімнің кешігуі мемлекеттік аппараттың цифрлық реформаларға құлықсыздығын және «өз адамдарын» қоғамдық шудан сақтап қалуға тырысқан жасырын қарсылығын көрсетеді деп есептейді. Осылайша, «айта-айта Алтайды, жауыр қылдық шортайды» дегеннің күйін кешіп, заңның орындалуын күткен халықтың үміті үзілуге жақын. Егер қол қойылған заңның өзі «бас кеспек болса да, тіл кеспек жоқ» деп шындықты айта алмай, кабинеттердің шаңына көміліп жатса, жемқорлықпен күрестің тиімділігі туралы айтудың өзі артық.
Қорыта айтқанда, реестрдің құрылуы — бүгінгі қоғамның ашықтығы мен әділдігінің басты емтиханы, ал уақыт созу — халықтың билікке деген сенімін селге ағызумен тең. Сондықтан «істің басы — уәде, соңы — нәтиже» екенін естен шығармаған абзал.
