Бүгін, 16:40
Қазақ қоғамы тағы бір ауыр қазадан қабырғасы қайысып, жаны ауырып, жүрегі тоқтағандай, түсініксіз күйде. Отан алдындағы борышын өтеймін деп аттанып, темір тордың ар жағынан емес, бейбіт күннің әскери бөлімінен мүгедек болып оралған Ербаян Мұхтардың өлімі бүкіл елдің қабырғасын сөгіп, жүрегіне қанжар салғандай болды. Үш жыл бойы төсекке таңылып, өлім мен өмірдің арпалысында көз жұмған боздақтың тағдыры — жеке бір отбасының ғана емес, бүкіл мемлекеттік жүйенің қасіреті, «Әскер — өмір мектебі» деген асқақ ұранның күл-талқаны шыққан сәті, деп хабарлайды kznews.kz.
Дәрігерлердің «бас сүйек-ми жарақаты, вегетативті күй, полиоргандық жеткіліксіздік» деген салқын да ресми терминдерінің артында Отан қорғайды деген үмітпен өсірілген, бірақ сол Отанның өз ішіндегі озбырлықтың құрбаны болған тағы бір боздақтың аянышты тағдыры жатыр. Ербаянның биологиялық өлімі ресми түрде 23 маусымда тіркелгенімен, оның азаматтық, сарбаздық рухын әскери бөлімдегі жабық қабырғалар әлдеқашан-ақ өшіріп тастаған еді. Сау барып, сал болып қайтқан, тіпті кейбір деректерде жүйке жүйесі тозып, психоневрологиялық диспансерлерден бір-ақ шыққан сарбаздардың зары бүгін Ақорданың да, Қорғаныс министрлігінің де құлағына жетті ме екен?
«Ел үмітін ер ақтар, ер атағын ел сақтар» деген аталы сөз қазіргі қазақ әскерінің сиқына қарағанда мүлдем мәнін жоғалтқандай. Өйткені бүгін де ата-аналар баласын Отанды қорғауға емес, айдаһардың аузына өз қолымен беріп жатқандай үрей құшағында отыр. Соңғы үш-төрт жылдың бедерінде ғана жүздеген сарбаз түрлі деңгейдегі жарақат алып, ондаған жас өмір қиылды, ал олардың басым бөлігі өзін-өзі өлтірді немесе жазатайым оқиға деген қалқаның астында көміліп қала бергенін БАҚ-тан көріп те, естіп те жатырмыз. Отандық әскери және әлеуметтік сарапшылар, соның ішінде құқық қорғаушылар мен әскери сарапшылар бұл үрдісті жүйелі дағдарыс деп бағалайды; олардың пікірінше, әскердегі әлімжеттік пен дедовщина тамырын тереңге жайғаны соншалық, бұл жерде заңның әмірі емес, жұдырықтың, күштің, қорқытудың заңы жүріп тұр. Сарбаздардың соққыға жығылуы, психологиялық қысымға шыдамай жүйке ауруханаларынан бір-ақ шығуы — бүгінгі қазақ әскерінің бетіне басқан шіркеу, бетпердесі сыпырылған шындығы. Ербаянның үш жыл бойы ес-түссіз жатып, ақыры сепсис пен ағзалардың бас тартуынан көз жұмуы — сол әскери озбырлық пен лауазымды тұлғалардың селқостығының заңды да қайғылы нүктесі.
«Жылағанның алды айтады, кейінгісі не айтады?» демекші, Ербаянның қазасы әлеуметтік желіні ғана емес, бүкіл халықтық наразылық пен терең күйзелісті оятты. Себебі әрбір қазақстандық ана өзін сол қаралы ананың орнына қойып, болашағынан шошитын халге жетті. Қоғам белсенділері мен құқық қорғаушы сарапшылар бұл мәселенің түп-тамыры әскери ведомстволардың жабықтығында және қылмысты жасырып-жабуға тырысатын ескі советтік инерцияда жатқанын ашық айтуда. Ербаян Мухтардың денесіндегі ауыр соққы іздері, бас сүйегінің зақымдануы «құлап кетті» деген сылтауға мүлдем жанаспайтынын соқырға таяқ ұстатқандай етіп көрсетсе де, тергеу амалдарының сылдыр су кешіп, созылып келуі — әділдіктің ақсап тұрғанының айқын айғағы. «Бас кеспек болса да, тіл кеспек жоқ», бүгін халық биліктен құрғақ көңіл айту мен ресми мәлімдемелерді емес, әскердегі реформаны, кінәлілердің темір торға тоғытылуын талап етіп отыр. Егер дәл қазір бұл қанды шеңбер тоқтатылмаса, әскерге кеткен әрбір сарбаздың тағдыры қыл үстінде қала бермек. Ал Ербаянның рухы мен оның отбасының көз жасы бүкіл бір жүйенің мойнындағы өтелмес қарыз бен жуылмас таңба болып мәңгілікке қалады.
