Бүгін, 11:32
World Impact Media Organization ұйымының жаңа зерттеуіне сәйкес, Қазақстан экономикасы 2026 жылдың алғашқы бес айында 3,7%-ға өсті. Бұл көрсеткіш 2025 жылғы ішкі жалпы өнімнің (ЖІӨ) 6,5%-дық өсімінің жалғасы болып табылады. Жаңа халықаралық инвестициялық деректермен қатар қарастырғанда, бұл нәтижелер елдегі экономикалық өсімнің біртіндеп тұрақты сипат алып, жекелеген шикізат түрлеріне тәуелділіктің азайып келе жатқанын көрсетеді, деп хабарлайды kznews.kz. Бұл туралы Reuters жазды.
Бұл көрсеткіштер жаһандық экономика тұрақсыз кезеңді бастан өткеріп жатқан уақытта жарияланды. Әлемде сауда ағындарының қайта қалыптасуы, қаржы нарықтарындағы құбылмалылық және инвестиция үшін бәсекенің күшеюі байқалады. Көптеген елдерде экономикалық өсім баяулап, инфляциялық қысым сақталып, қаржылық жағдай күрделене түсті. Осындай жағдайда Қазақстан экономикасы салыстырмалы түрде орнықты дамуын жалғастырып келеді.
Соңғы деректер нені көрсетеді?
2025 жылы Қазақстанның ЖІӨ 6,5%-ға, ал 2026 жылдың алғашқы бес айында 3,7%-ға өсті. Нақты сектордағы өсім 4%, қызмет көрсету саласындағы өсім 3,6% болды.
2025 жылы тікелей шетелдік инвестициялар көлемі 20,5 млрд АҚШ долларына жетіп, өткен жылмен салыстырғанда 14,4%-ға артты. Сонымен қатар инвестициялар тек өндіруші салалармен шектелмей, әртараптана бастады.
БҰҰ-ның Азия және Тынық мұхиты үшін Экономикалық және әлеуметтік комиссиясының (UNESCAP) деректеріне сәйкес, 2025 жылы Қазақстанға тартылған жаңа өндірістік (greenfield) инвестициялар көлемі 19 млрд АҚШ долларын құрады. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 266%-ға көп және Орталық Азиядағы барлық greenfield инвестициялардың шамамен 89%-ына тең.
2026 жылдың алғашқы бес айында негізгі капиталға салынған инвестициялар 7%-ға, ал жеке инвестициялар 17,4%-ға өсті.
Экономикалық өсім барлық негізгі салаларды қамтыды: құрылыс – 13,4%, өңдеу өнеркәсібі – 9%, көлік және қоймалау – 8,4%, сауда – 5,6%.
World Impact Media Organization бас редакторы Жасмин Абдулдың айтуынша:
«Бұл көрсеткіштер Қазақстан экономикасындағы айқын құрылымдық өзгерістерді көрсетеді. Елдің экономикалық өсімі енді тек шикізатқа ғана емес, инвестицияларға, өңдеу өнеркәсібіне және заманауи қызмет көрсету секторына сүйеніп келеді. Бұл үрдіс әлемдік экономиканың басым бөлігінде өсім баяулаған кезеңде байқалып отыр».
Экономиканың барлық салаларындағы теңгерімді өсім
Ресми статистикаға сәйкес, экономикалық өсім әртүрлі секторларда байқалады. Биылғы жылдың алғашқы бес айында құрылыс саласы өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 13,4%-ға өсіп, ең жоғары қарқын көрсеткен салалардың бірі болды.
Өңдеу өнеркәсібі 9%-ға, көлік және қоймалау 8,4%-ға, сауда 5,6%-ға өсті. Сонымен қатар ауыл шаруашылығы (3,6%) мен телекоммуникация саласы (3,7%) да тұрақты өсім көрсетті.
Сарапшылардың пікірінше, бұл өсімнің негізгі қозғаушы күші – инвестициялар. Ең жоғары инвестициялық белсенділік энергетикалық инфрақұрылым, ақпараттық-коммуникациялық технологиялар, өңдеу өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы және көлік салаларында байқалады.
Инвестициялық реформалар жалғасуда
Қазақстан Үкіметі 2029 жылға қарай ел экономикасының көлемін 450 млрд АҚШ долларына дейін жеткізуді және осы кезең ішінде кемінде 150 млрд доллар көлемінде шетелдік инвестиция тартуды мақсат етіп отыр. Осы мақсаттарға қол жеткізу үшін бірқатар институционалдық реформалар жүзеге асырылуда. Олардың қатарында:
- 2030 жылға дейінгі жаңартылған Инвестициялық саясат тұжырымдамасы;
- инвесторлардың мәселелерін ведомствоаралық деңгейде үйлестіретін Инвестициялық штаб;
- әкімшілік рәсімдерді жеңілдетуге және ашықтықты арттыруға бағытталған Ұлттық цифрлық инвестициялық платформа бар.
Басым секторлардағы ірі инвестициялық жобалар заңнаманың 25 жылға дейін тұрақтылығына кепілдік беретін инвестициялық келісімдер жасау мүмкіндігіне ие. Бұл тетіктер салықтық жеңілдіктермен, кедендік преференциялармен, инфрақұрылымдық қолдаумен және жобаларды сүйемелдеумен толықтырылып, инвесторлар үшін тәуекелдерді азайтуға бағытталған.
Қазақстан сондай-ақ Катар, Сингапур, Қытай және Сауд Арабиясын қоса алғанда, негізгі серіктес елдермен инвестицияларды өзара қорғау жөніндегі екіжақты келісімдер желісін кеңейтті. Елде қазіргі таңда 18 арнайы экономикалық аймақ пен 67 индустриялық аймақ жұмыс істейді. Олардың аясында 586 инвестициялық жоба жүзеге асырылған.
Сонымен қатар, «Астана» халықаралық қаржы орталығы (AIFC) ағылшын жалпы құқық қағидаттары негізінде жұмыс істеп, тәуелсіз төрелік жүйесін, жасыл қаржыландыру, исламдық қаржы және финтех салаларына қолжетімділікті қамтамасыз етеді.
Өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы және энергетикадағы әртараптандыру
Соңғы жылдары Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен инвестициялық экожүйені нығайтуға бағытталған кешенді реформалар іске асырылып келеді. Бұл бағыттағы жұмыстар Шетелдік инвесторлар кеңесінің 37-пленарлық отырысында тағы да расталды. 2025 жылы өңдеу өнеркәсібіне салынған инвестициялар 47,4%-дан астам өсті. Мемлекеттік саясат жоғары қосылған құны бар өндірістерді дамытуға, технологиялық жаңғыртуға және экспортқа бағдарланған кәсіпорындарды қолдауға бағытталды. 2026 жылдың алғашқы бес айында ауыл шаруашылығы өнімінің көлемі 3,6%-ға артты. Салаға салынған инвестициялар 36,4%-ға өссе, тамақ өнеркәсібіне инвестициялар 2,7 есе көбейді.
Энергетика секторында жаңартылатын энергия көздерінің үлесі артып келеді. 2026 жылы жаңа жел, күн және су электр станцияларын іске қосу, сондай-ақ дәстүрлі электр станцияларын жаңғырту жоспарланған. Жалпы алғанда, келтірілген деректер Қазақстан экономикасының инвестициялар, өңдеу өнеркәсібі, логистика, ауыл шаруашылығы және заманауи қызмет көрсету салалары есебінен әртараптанып келе жатқанын көрсетеді. Бұл үрдісті институционалдық реформалар мен бизнесті жүргізуге қолайлы әрі болжамды орта қалыптастыру шаралары қолдап отыр.
Қазақстан көпвекторлы сыртқы саясаты аясында инвестицияларды өзара қорғау жөніндегі халықаралық келісімдер желісін де кеңейтуді жалғастыруда. Бұл қадам сыртқы экономикалық байланыстарды нығайтуға бағытталған. The Astana Times басылымының мәліметінше, Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бұл үрдіске бірнеше рет назар аударған. Атап айтқанда, 2025 жылғы 25 желтоқсанда Қазақстан халықаралық келіссөздердің нәтижесінде жалпы құны 70 млрд АҚШ долларынан асатын коммерциялық келісімдер жасағанын мәлімдесе, 2026 жылғы маусымда Брюссельге жасаған сапары барысында жалпы құны 12 млрд доллардан асатын жаңа келісімдерге қол қойылғанын хабарлады.
Сондай-ақ UNCTAD Investment Policy Hub және Қазақстан Үкіметінің деректеріне сәйкес, соңғы жылдары Сингапурмен (2018 жылы қол қойылып, 2024 жылы күшіне енді), Катармен (2022), Қытаймен (2025) және Сауд Арабиясымен (2026) инвестицияларды өзара қорғау туралы екіжақты келісімдер жасалды. Бұл келісімдер инвесторлардың сенімін арттырып, ұлттық құқықтық жүйенің халықаралық стандарттарға сәйкестігін күшейтуге ықпал етеді.
