Адамдардың көбі түнде көрген түстерін таң ата бере ұмытып қалады. Зерттеулерге сүйенсек, түстердің шамамен 20 пайызы ғана адамның жадында сақталады, деп хабарлайды Kznews.kz.
Ғалымдардың айтуынша, кез келген адам әр түн сайын түс көреді. Бірақ мәселе түстің «келмеуінде» емес, оянғаннан кейін оны қайта еске түсірудің қиындығында. Мұның себебі ми жұмысының ерекшеліктерімен, ұйқы фазаларымен және есте сақтау механизмімен тікелей байланысты болуы мүмкін.
Естеліктің «қоймасы» түстерді қабылдай бермейді
Зерттеушілер есте сақтаудың негізгі тетігі гиппокамп пен неокортекс арасындағы байланысқа сүйенетінін айтады. Қарапайым тілмен айтқанда, жаңа ақпарат алдымен гиппокампта қалыптасып, кейін неокортекске «жіберіледі». Ал осы екі аймақтың қаншалықты үйлесімді жұмыс істеуі ақпараттың жадта қалуына әсер етеді.
Түстер көбіне көздің тез қимылдау кезеңінде байқалатыны белгілі. Дәл осы фазада ми белсенділігі жоғарылағанымен, түсті ұзақ мерзімді жадқа «бекіту» әрдайым жүзеге аса бермейді. Кейбір теорияларда мұны табиғи қорғаныш механизмі ретінде түсіндіреді: ми артық эмоциялық және бейберекет ақпараттан арылып отыруы мүмкін. Дегенмен бұл тұжырымды түбегейлі дәлелдейтін дерек әлі жеткіліксіз.
Түсін жиі ұмытатындар қалай ұйықтайды?
Биологиялық тұрғыдан түсті есте сақтауға самай мен төбе бөліктерінің түйіскен аймағы әсер етуі ықтимал. Кей тәжірибелерде түсті жиі есінде сақтайтын адамдарда осы аймақ белсендірек жұмыс істейтіні байқалған. Ал түстерін үнемі ұмытып қалатындарда керісінше белсенділік төмен болуы мүмкін.
Тағы бір қызық байқау бар: түсін жақсы есте сақтайтын адамдардың ұйқысы көбіне «сергектеу» келеді — олар түнде жиірек оянып, сыртқы дыбыстарға сезімтал болады. Ал түстерін ұмыта беретіндер көбіне тыныш, ырғақты ұйықтайды. Яғни оянып кету сәті түсті ұстап қалуға мүмкіндік беретін маңызды «аралық» болуы ықтимал.
Көздердің тез қимылдау кезеңі және «соңғы түс» феномені
КТҚ фазалары түн бойы өзгеріп отырады: алғашқысы қысқа болса, таңға жуық кезеңдер ұзаруы мүмкін. Бір түннің ішінде бірнеше түс кіреді, бірақ олардың көбін адам тек қысқа уақытқа оянғанда ғана нақтырақ есте сақтап қалады. Сол себепті көп адам таңертең тек ең соңғы көрген түсін ғана білетіндей әсерде қалады.
Түсті есте сақтаудың пайдасы бар ма?
Қазіргі кезде түсті «аян» деп қабылдайтындар азайғанымен, түстердің көңіл-күйге ықпалы жиі айтылады. Түс зерттеуші орыс ғалымы В. Громов түстер адам оянған соң оның эмоционалды жағдайына әсер етеді деп пайымдайды: «Жаман түс көрген соң адам өзін нашар сезінеді, ал жақсы түстер керісінше көңіл-күйін көтеріп, өзіне сенімділік пен сергектік сыйлайды». Кейде адам жаман түсті ұмытып қалса да, күні бойғы мазасыздықтың себебін түсінбей жүруі мүмкін.
Түсті ұмытпауға көмектесетін қарапайым тәсілдер
Мамандар түсті есте сақтауды жаттықтыруға болатынын айтады. Ол үшін:
- Оятқышты селк еткізбей оятатын режимге қойыңыз (қатты дыбыс түсті «үзіп» жібереді).
- Ұйқыны толық қанды етіңіз: ұйқысы қанбаған адам түсті сирек есінде сақтайды.
- Оянған бойда телефонға жүгірмей, бірден «Түсімде не көрдім?» деп ой жүгіртіңіз.
- Көзіңізді жұмып, түс фрагменттерін қайта тірілтуге бірнеше минут бөліңіз.
- Дәптерге не телефон жазбасына бірден түртіп қойыңыз: жазған сайын ұсақ детальдар да «ашыла» бастайды.
Егер әдетке айналдырғыңыз келсе, түс күнделігін жүргізу көмектеседі. Онда тек сюжетті емес, сезім, түс, орын, адамдар сияқты белгілерді де белгілеу ұсынылады. Уақыт өте келе адам бір түнде кемі бір түсті тұрақты түрде есінде қалдырып үйренуі мүмкін. Бірақ шамадан тыс «қазбалау» миды артық ақпаратқа қанықтырып жіберуі ықтимал екені де ескертіледі.