Бүгін, 15:42
Қашағандай алып кен орнының операторы — NCOC төңірегіндегі атышулы дау халықтың назарын тағы бір мәрте өзіне аударды. Қоршаған ортаға тигізген орасан зор зияны мен 5,3 миллион тоннадан астам күкіртті белгіленген мөлшерден тыс сақтағаны үшін консорциумға салынған 2,3 триллион теңгеге таяу (шамамен 4,9 миллиард АҚШ доллары) айыппұл әлі күнге дейін қоғамның қызу талқысында, деп хабарлайды kznews.kz.
Жергілікті басылымдардың, соның ішінде Polites News редакциясының соңғы деректеріне сүйенсек, сот орындаушылары консорциумның бірқатар мүлкі мен активтеріне шектеу қойғанымен, компанияның банктегі есепшоттары әлі де бұғаттала қоймаған. Яғни ауызды қу шөппен сүртпей, компания өз қаржылық операцияларын әзірге ішінара жүргізіп отыр.
«Жері байдың — елі бай» деп мақтанғанымызбен, табиғи байлығымызды өндіріп отырған шетелдік алыптардың жауапкершілігі су астындағы тас сияқтыкөзден таса қалып жатқандай. Себебі бұл NCOC басындағы алғашқы ауыртпалық емес. Бұған дейін де, яғни 2013 жылы Қашағандағы газ құбырынан ақау шығып, жоба жылы жабылып қала жаздағаны, нәтижесінде миллиардтаған доллар қосымша шығын жұмсалғаны ел есінде. Содан бері де талай су ақты, алайда ауруын жасырған өледі демекші, экологиялық талаптарды аяқасты ету үрдісі тыйылмай келеді. Экология департаменті өткізген тексерістердің нәтижесінде Атырау өңіріндегі күкірт қалдықтарының шамадан тыс жиналуы ауаның, топырақтың және Каспий теңізінің биоалуандылығына кесірін тигізіп, жергілікті халықтың денсаулығына кері әсерін тигізіп жатқаны фактілермен дәлелденді.
Әлеуметтік желілердегі халықтың үніне құлақ түрсек, бұл жағдай желі қолданушыларының арасында үлкен нарызылық пен ашу-ыза тудыруда. «Аузы қисық болса да, байдың ұлы сөйлесін» деген заман өткенін айтқан азаматтар: «Бұл қаншама жылғы экологиялық геноцид үшін төленуі тиіс әділетті айыппұл, билік «бармақ басты, көз қыстыға» салынбай, бұл қаржыны соңына дейін өндіріп алуы керек» деп кесіп айтуда.
Ал енді бір топ әлеуметтік желі белсенділері: «Егер қарапайым халық немесе шағын бизнес өкілі бір тиын салықты кешіктірсе, банктік карточкасын бір минутта бұғаттай қояды, ал халықаралық консорциумға келгенде неге «көз жұма қарап», шоттарын ашық қалдырып отыр?» деген ащы мысалдар келтіріп, биліктен ашықтық пен қатаң талапты талап етуде.
Десе де, бұл мәселеге таза экономикалық әрі объективті тұрғыдан қарасақ, ситуацияның екі ұшы бар екенін байқаймыз. Бұл жерде «ашу — дұшпан, ақыл — дос» қағидасын ұстанған жөн, өйткені Қашаған — Қазақстан экономикасының, соның ішінде Ұлттық қор мен мемлекеттік бюджеттің негізгі донорларының бірі. Консорциумның есепшоттарын толықтай бұғаттап, жұмысын сап тыйғызу — тәулігіне жүздеген мың баррель мұнай өндірісін тоқтату деген сөз. Бұл өз кезегінде ел ішіндегі мыңдаған отандық жумысшының айлықсыз қалуына, мердігер компаниялардың дағдарысқа ұшырауына және халықаралық арбитраждық соттардағы жаңа дауларға жол ашуы мүмкін.
Қорыта айтқанда, бұл дау — мемлекеттің экологиялық қауіпсіздік пен инвестициялық тартымдылық арасындағы нәзік теңгерімді ұстап тұру қабілетін сынайтын үлкен майдан. Табиғатқа келген залалды қалпына келтіру үшін айыппұлдың өндірілуі тиіс екені даусыз. Бірақ «сабақты ине сәтімен» дегендей, бұл заңды заң аясында, халықаралық нормаларды сақтай отырып, өндіріс процесін сал қылмай шешу — мемлекет үшін де, халық үшін де ең тиімді де объективті шешім болмақ.
