Ресей өзінің шығыс көршісінің күшінің өсуінен қорқу керек

0
49

АҚШ – ның Қытаймен болашақта жаңа қырғи – қабақ соғысының болуы әбден мүмкін

Дональд Трамп әкімшілігі Кремль үшін ерекше сезімтал тақырып бойынша Ресеймен тағы бір келісімді бұзуға дайын. Мәскеудің халықаралық ықпалы мен беделі сөзсіз ери беруде.
Осыдан 4 – 5 жыл бұрын ядролық қарусызданудың негізгі мәселелерін талқылау Кремль мен Ақ үйдің айрықша тақырыбы болып саналды. 1960 – ші жылдардың басынан бастап, планетамызды толығымен құртудың қаншалықты мүмкін екенін шешу құқығы алдымен КОКП Орталық Комитетінің Бас хатшылары, содан кейін Ресей президенттері – Америка Құрама Штаттарының президенттерімен бірге болды.
Жақында тағайындалған Дональд Трамптың қарусыздану мәселелері жөніндегі арнайы өкілі Маршалл Биллингсли The Washington Times газетіне берген сұхбатында, егер СНВ – 3 келісімге Қытай қосылмаса, онда Америка стратегиялық шабуылдаушы қаруды одан әрі азайту және шектеу жөніндегі шаралар туралы Ресей – Америка келісімін тағы бес жылға ұзартуға мүдделі емес екенін айтты. Биллингсли Ресей басшылығын Бейжіңді келіссөз үстеліне отыруға көндіруге шақырды: қытайлардың қатысуынсыз, АҚШ 2010 жылы Дмитрий Медведев пен Барак Обама қол қойған келісімнен шығады.
Мәскеу, оның айтуынша, басқаларға қарағанда Бейжің режимін жаңа стратегиялық шабуыл қаруларына қосуға көбірек мүдделі (Ресей өзінің шығыс көршісінің күшінің өсуінен қорқу керек). Қысқа және орта қашықтықтағы зымырандық қаруды дамыту жөніндегі қытайлық бағдарлама бүгінде халықаралық бақылауда жоқ. Дәл осы қару – жарақ саласында «шектеулі» немесе «жергілікті» ядролық соғыс ойлап табылған, бұл қазіргі бәсекелестік. Оның мерзімі жақын арада – 2021 жылы ақпанда аяқталады. Биллингсли айтуынша, Ресей бұл келісімді бірнеше рет бұзғанын еске салды.
АҚШ Президентінің арнайы өкілі Владимир Путин, тіпті, қаласа да, Си Цзиньпинді стратегиялық шабуылдау қаруы туралы келіссөздерге қатысуға көндіре алмайтынын жақсы біледі. Оның бұл үшін ешқандай саяси немесе экономикалық тұтқасы жоқ. Шамамен 15 – 20 жыл бұрын Қытай әртүрлі халықаралық конвенцияларға қосылуға тырысты. Бұл беделді арттыру және коммунистік режим халықаралық тәртіп жүйесіндегі жауапты тарап, басқа мемлекеттердің сеніміне лайық екендігін көрсету үшін жасалды. Бүгінде Қытай басшылығы өзінің ережелерін әлемге айтуды қалайды.
Вашингтонда Ресей мен Қытайға бірдей сенім жоқ. Олар тек екі елмен келіссөз жүргізуге дайын – немесе олардың кез – келгенімен келіспеуге дайын. СНВ – 3 шығуға дайын екендіктерін көрсете отырып, Америка Құрама Штаттары: «Біз қару жарысынан қорықпаймыз және біз оны жеңетінімізге сенімдіміз», – деді.
Бүгінгі таңда Кремль ядролық қарусыздану мәселесінде АҚШ – мен тең дәрежеде жүрген жалғыз серіктес мәртебесін жоғалтты. Шын мәнінде, Маршалл Биллингсли, Америка әкімшілігінің атынан ресми Ресейдің Вашингтонның көзқарасы бойынша әлемдік державалардың арасында өз орнын көрсетті.
Бұл бірінші емес, тіпті екінші емес. Қатаң түрде айтқанда, егер БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты мүшесі мәртебесі болмаса, американдықтардың көзінше бұл тіпті үшінші болуы мүмкін емес еді.
Сонымен қатар, бірқатар көрсеткіштер үшін. Тек біреуін ғана атап өтейік: номиналды ЖІӨ Оңтүстік Кореяға тең және Испаннан сәл ғана асады, бірақ қытайлықтардан он есе аз, Ресей экономикалық күштердің жаһандық шеруінде он бірінші орын алады.
Кремль үшін, әсіресе Трамптың тұсында, американдықтар оларға аса қауіпті деп санамайтындықтарын білу керек. Соңғы кезде Ресей билігінің мақтанышына Грузиядан Абхазия мен Оңтүстік Осетияны, ал Қырымды украиндықтардан алып кету немесе МИГ ұшақтары және Вагнер тобын Сирияға жіберу.
Енді Америка Құрама Штаттары алдағы бірнеше онжылдықта әлемдік саясаттың негізгі мазмұнына айналуы мүмкін – бұл АҚШ – ның Қытаймен жаңа қырғи – қабақ соғысының болуы. АҚШ – ры Бейжіңді «қамту» үшін жаһандық коалиция құрып, Мәскеуге «қаласаңыз, қосылыңыз. Егер сіз қаламасаңыз, онда сізсіз жасай аламыз. Егер сіз тентек болсаңыз, онда таяқ жейсіз».

Керімсал Жұбатқанов, Қазақ – Орыс халықаралық университетінің доценті, тарих ғылымдарының кандидаты