Бүгін, 18:40
Қазақстандағы саяси жаңғырудың жаңа кезеңінде қоғам үшін басты мәселе қабылданған реформалардың саны емес, олардың күнделікті өмірге қаншалықты әсер ететіні болып отыр. Осы тұрғыдан алғанда Мемлекет басшысының биылғы Жолдауы саяси өзгерістерді нақты әлеуметтік-экономикалық нәтижелермен ұштастыруы тиіс маңызды құжат болмақ, деп хабарлайды kznews.kz.
Саясаттанушы Жанат Момынқұловтың пікірінше, соңғы жылдары Қазақстанда саяси жүйені жаңғыртуға бағытталған елеулі өзгерістер жүргізіліп, ел жаңа саяси кезеңге өтті. Ендігі кезекте қоғам сол өзгерістердің нақты нәтижесін күтеді.
«Биылғы Жолдаудың басты ерекшелігі – Қазақстанның жаңа саяси кезеңге тұспа-тұс келуі. Соңғы кезде саяси жүйені жаңғыртуға бағытталған реформалар жүргізіліп, жаңа саяси конфигурация қалыптасты. Енді қоғам үшін саяси өзгерістердің өзінен гөрі, олардың әлеуметтік-экономикалық өмірге беретін нақты нәтижесі маңызды. Меніңше, саяси реформалар кезеңі біртіндеп нәтижелер кезеңіне ұласуы тиіс. Халықтың тұрмысы мен табысы, сапалы жұмыс орындары, білім мен денсаулық сақтау, инфрақұрылым және баға тұрақтылығы – Жолдаудың тиімділігін бағалайтын негізгі өлшемдер осы болуы керек», – дейді саясаттанушы.
Бұл пікірдің астарында бүгінгі қоғам үшін өзекті мәселе жатыр. Азамат үшін экономикалық өсім туралы макроэкономикалық көрсеткіштерден бұрын өзінің нақты табысы, дүкендегі баға, жұмыс орнының тұрақтылығы, баспана мен несиенің қолжетімділігі маңызды.
Ресми статистика Қазақстан экономикасында өсім бар екенін көрсетеді. 2026 жылдың алғашқы алты айында елдің жалпы ішкі өнімі нақты мәнде 4,1%-ға өсті. Құрылыс саласындағы өсім 15,2%, өңдеу өнеркәсібінде 9,8%, көлік және қоймалауда 7,1%, саудада 5,7% болды. Экономикалық өсімге өңдеу өнеркәсібі, сауда және құрылыс айтарлықтай үлес қосқан.
Алайда макроэкономикалық өсімнің халықтың тұрмысына қаншалықты әсер етіп жатқаны бөлек мәселе. Тамыз қорытындысында Қазақстандағы жылдық инфляция 9,8% болды. Азық-түлік бағасы бір жылда 9,5%, азық-түлік емес тауарлар 11,4%, ақылы қызметтер 8,9% қымбаттаған. Демек, экономикадағы оң динамикаға қарамастан, халықтың сатып алу қабілетіне баға өсімі әлі де қысым жасап отыр.
Сондықтан жаңа Жолдаудан күтілетін басты басымдықтардың бірі экономикалық өсімді азаматтардың нақты әл-ауқатына айналдыру болуы мүмкін. Жаңа кәсіпорындардың ашылғаны ғана емес, онда қанша тұрақты әрі жоғары жалақылы жұмыс орны құрылғаны маңызды. Инвестиция көлемінің өскені ғана емес, оның өңірлердегі халықтың табысына қандай әсер еткені маңызды. Инфрақұрылымға бөлінген қаржының көлемінен бұрын оның азаматтардың өмір сапасын қаншалықты өзгерткені негізгі өлшемге айналуға тиіс.
Момынқұлов бұған дейін де саяси реформаларды бағалағанда формадан гөрі мазмұн мен нәтижеге назар аудару қажеттігін айтып келген. Оның пайымынша, кез келген институционалдық өзгерістің өміршеңдігі заңдағы жаңа нормалармен ғана емес, мемлекеттік басқарудағы жауапкершілік, есептілік және тиімділік арқылы көрінеді. Яғни саяси жаңғырудың түпкі нәтижесі қарапайым азаматтың мемлекетпен қарым-қатынасынан және тұрмыс сапасынан сезілуі керек.
Осы тұрғыдан Ұлттық қор қаражатын пайдалану мәселесі де ерекше мәнге ие. 2026 жылғы республикалық бюджетте Ұлттық қордан 2,77 трлн теңге көлемінде кепілдендірілген трансферт қарастырылған. Сонымен қатар биыл Ұлттық қордан нысаналы трансферт жоспарланбаған. Ал алдағы жылдары бюджеттің мұнай кірістеріне тәуелділігін біртіндеп азайту міндеті қойылып отыр.
«Осы тұрғыдан Ұлттық қор қаражатын стратегиялық маңызды жобаларға бағыттау ерекше мәнге ие. Бұл қаражаттың әр теңгесі нақты мақсатқа жұмсалып, ұзақмерзімді әлеуметтік-экономикалық нәтиже беруі тиіс. Бүгінгі инвестиция ертеңгі ұрпаққа қызмет ететін инфрақұрылымға, жаңа өндірістерге, технология мен адами капиталға айналуы қажет. Ұлттық қордың негізгі миссиясын да ұмытпауымыз керек – бұл тек бүгінгі мәселелерді шешетін қаржы көзі емес, келешек ұрпақтың да қоры. Сондықтан одан алынған қаражаттың экономиканың ертеңгі мүмкіндігін арттыратын активтерге айналуы аса маңызды», – дейді Жанат Момынқұлов.
Мұнда мәселе Ұлттық қордан қаражат алу немесе алмауда ғана емес. Негізгі сұрақ – жұмсалған әр теңге ел экономикасында қандай нәтиже қалдырады? Егер қаржы ағымдағы шығындарды жабуға ғана жұмсалса, оның ұзақмерзімді әсері шектеулі болады. Ал жаңа өндіріс, энергетика, көлік және инженерлік инфрақұрылым, цифрландыру, ғылым мен адами капиталға бағытталған инвестиция экономиканың болашақтағы табыс табу мүмкіндігін кеңейтеді.
Бұл әсіресе Қазақстан экономикасының шикізатқа тәуелділігін азайту міндетімен тікелей байланысты. Өңдеу өнеркәсібіндегі қазіргі өсім оң сигнал болғанымен, оның тұрақты үрдіске айналуы үшін жаңа технология, еңбек өнімділігі, экспортқа бағытталған өндіріс және білікті кадрлар қажет. Сондықтан Жолдауда экономиканың көлемін ғана ұлғайту емес, оның құрылымын өзгерту мәселесі де маңызды орын алуы ықтимал.
«Экономикада да тек сандық көрсеткіштермен шектеліп қалмауымыз керек. Жаңа өндірістер іске қосылып, инвестиция тартылып, технологиялар енгізілгенімен, оның түпкі нәтижесі халықтың табысынан және өмір сапасынан көрінбесе, қоғам оны толыққанды жетістік ретінде қабылдамайды. Жоғары жалақылы жұмыс орындарының көбеюі, өңірлердегі экономикалық мүмкіндіктердің кеңеюі, азаматтардың ертеңгі күнге деген сенімі – экономикалық саясаттың шынайы нәтижесін көрсететін индикаторлар. Сондықтан саннан сапаға көшу мәселесі алдағы кезеңде ерекше маңызды болады», – дейді сарапшы.
Бұл тұрғыдан жаңа Жолдаудың алдында бірнеше өзара байланысты міндет тұр. Бір жағынан, экономикалық өсімді сақтау қажет. Екінші жағынан, инфляцияны төмендетіп, халықтың нақты табысын арттыру керек. Үшіншіден, мемлекеттік қаржы мен Ұлттық қор қаражаты қысқамерзімді мәселелерді шешуге ғана емес, болашақ экономикалық өсімнің негізін қалыптастыруға жұмыс істеуі тиіс.
Саясаттанушының пікірінше, қоғамның сұранысы да өзгеріп келеді. Саяси реформалар кезеңінде институционалдық өзгерістерге көбірек назар аударылса, енді азаматтар олардың практикалық нәтижесін күтеді. Жаңа саяси институттардың пайда болуы немесе мемлекеттік басқару жүйесінің өзгеруі өз алдына мақсат болмауы керек. Оның тиімділігі халықтың мемлекетке деген сенімінен, мемлекеттік қызметтердің сапасынан, бизнестің мүмкіндігінен және азаматтардың әлеуметтік жағдайынан көрінуі тиіс.
«Сондықтан биылғы Жолдауды бұрын қабылданған шешімдердің нақты нәтижесін көрсетіп, ел дамуының келесі кезеңіне бағыт беретін стратегиялық бағдарлама ретінде қабылдар едім. Қоғам қазір жаңа ұраннан гөрі, нақты өзгерісті күтеді. Адамдар үшін реформаның атауынан бұрын оның өз өміріне қалай әсер еткені маңызды. Егер экономикалық өсім табыстың артуынан, жаңа жұмыс орындарынан, сапалы инфрақұрылым мен тұрақты бағадан көрінсе, халық реформаның нәтижесін өзі сезінеді. Меніңше, алдағы кезеңдегі мемлекеттік саясаттың басты өлшемі де осы болуы керек», – дейді Жанат Момынқұлов.
Сондықтан биылғы Жолдаудың негізгі интригасы жаңа бастамалардың қанша болатынында емес, бұрын басталған реформалардың қандай нақты нәтижеге жеткізгенінде болуы мүмкін. Экономикадағы өсім азаматтың табысына, инвестиция жұмыс орнына, бюджет шығыны сапалы инфрақұрылымға, ал саяси жаңғыру тиімді мемлекеттік басқаруға айналғанда ғана реформалардың нәтижесі қоғам үшін айқын сезіледі.
Халықтың жаңа Жолдаудан күтетіні де осы – жаңа ұраннан бұрын күнделікті өмірден көрінетін нақты өзгеріс.
