Президент Қасым-Жомарт Тоқаев зейнетақы жинақтарын басқару тәртібін өзгертетін заңға қол қойды. Енді қазақстандықтар жинақтарының бір бөлігін қандай инвестициялық стратегия бойынша басқаруға беретінін өздері таңдай алады, деп хабарлайды kznews.kz.
Мемлекет басшысы 2026 жылғы 7 шілдеде әлеуметтік заңнаманы жетілдіруге бағытталған өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы заңға қол қойған.
Құжат зейнетақы жүйесімен қатар көші-қон, білім беру, денсаулық сақтау және жұмыспен қамту салаларын да қамтиды.
Зейнетақы жинақтарын басқару тәртібі қалай өзгереді?
Әлеуметтік кодекске «Зейнетақы активтерінің инвестициялық портфельдері» атты жаңа бап енгізілді.
Оған сәйкес, салымшылар зейнетақы жинақтарының бір бөлігін өздері таңдаған инвестициялық портфельді басқарушы компанияның сенімгерлік басқаруына бере алады.
Бұл мүмкіндік:
- міндетті зейнетақы жарналарын аударатын салымшыларға;
- міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары төленетін азаматтарға;
- ерікті зейнетақы жарналарын салушыларға;
- БЖЗҚ-дан зейнетақы төлемдерін алушыларға қолжетімді болады.
Ол үшін азамат Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына өтініш беріп, басқарушы компания мен инвестициялық стратегияны таңдауы қажет.
Үш инвестициялық стратегия ұсынылады
Заңда зейнетақы активтерін инвестициялаудың үш негізгі нұсқасы қарастырылған.
- Консервативті портфель – тәуекелі төмен, жинақты сақтауға бағытталған стратегия.
- Теңгерімді портфель – ықтимал табыс пен тәуекел арасындағы тепе-теңдікті көздейтін нұсқа.
- Тәуекелі жоғары портфель – табыстылығы жоғары болуы мүмкін, бірақ қаражат құнының төмендеу қаупі де көбірек стратегия.
Салымшы бір немесе бірнеше инвестициялық портфельді таңдап, басқарушы компанияға берілетін жинақ мөлшерін өзі белгілей алады.
Портфельдерді қалыптастыру және олардың қызмет ету тәртібін қаржы нарығын реттейтін уәкілетті орган айқындайды.
Зейнетақы ақшасы қолға берілмейді
Жаңа тәртіп азаматтарға зейнетақы жинағын қолма-қол шешіп алуға мүмкіндік бермейді.
Қаражат бұрынғыдай зейнетақы жүйесінде қалады. Тек оның белгілі бір бөлігін кім және қандай стратегия бойынша инвестициялайтынын салымшы өзі таңдайды.
Инвестициялық табыс нарықтағы жағдайға байланысты болады. Тәуекелі жоғары стратегия көбірек пайда әкелуі мүмкін, бірақ жинақ көлемінің азаю қаупі де бар.
Қандастар мен қоныс аударушыларға қатысты талаптар күшейеді
Заңда қандастар мен қоныс аударушыларды өңірлік квотаға енгізу тәртібі де өзгертілген.
Жергілікті атқарушы органдар мына жағдайларда өтінішті қабылдамауы мүмкін:
- құжаттардан жалған немесе қате мәлімет табылса;
- таңдалған өңірде бос квота болмаса;
- өтініш беруші бұған дейін бірнеше рет өңірлік квотаға енгізілсе;
- жеке деректерді пайдалануға келісім берілмесе;
- азамат заң талаптарына сәйкес келмесе.
- Өңірлік квотаға енгізу туралы шешім де кейіннен жойылуы мүмкін.
Мұндай шара азамат қоныс аударудан бас тартса, үш ай ішінде белгіленген өңірге келмесе немесе көші-қон заңнамасын бірнеше рет бұзса қолданылады.
Квотадан шығарылған азамат мемлекеттік қолдау шараларынан айырылуы ықтимал.
Кейбір жұмыс берушілер субсидиядан қағылады
Жаңа заң жұмыс берушілерге мемлекеттік субсидия беру талаптарын да күшейтеді.
Мемлекеттік қолдау мына жағдайларда берілмеуі мүмкін:
- қызметкерлердің жалақысы алты айдан астам төленбесе;
- салықтар мен міндетті төлемдер бойынша үш айдан асқан қарыз болса;
- қажетті құжаттар толық ұсынылмаса;
- құжаттардың жарамдылық мерзімі өтіп кетсе;
- еңбек шарттары туралы мәлімет бірыңғай жүйеге енгізілмесе;
- құжаттар заң талаптарына сәйкес келмесе.
Бұл өзгерістер мемлекеттік қаржының мақсатты жұмсалуын қамтамасыз етуге және субсидия алатын жұмыс берушілерге бақылауды күшейтуге бағытталған.
Салымшыларға нені ескеру керек?
Жаңа заң зейнетақы жинақтарын инвестициялау тәсілін таңдауда азаматтарға көбірек еркіндік береді.
Дегенмен әр портфельдің тәуекелі, табыстылығы және басқару шарттары әртүрлі болуы мүмкін. Сондықтан салымшыларға шешім қабылдамас бұрын басқарушы компанияның бұрынғы нәтижелерін, комиссия мөлшерін және инвестициялық стратегиясын мұқият зерттеген жөн.