Халықаралық Global Banking & Finance Review басылымы 2 қарашада жариялаған талдамалы мақаласында еліміздің цифрлық экономикаға бетбұрысын, миллиардтаған долларлық жобаларын және осы жолдағы тәуекелдерін саралады, деп хабарлайды kznews.kz.
Барнали Пал Синха авторлығымен шыққан материалда Қазақстанның алдында тұрған негізгі таңдау көрсетілген: ел өз технологиясын жасап, зияткерлік өнім экспорттай ма, әлде шетелдік компаниялардың серверлерін орналастыратын алаң болып қала ма?
Автордың пайымынша, Қазақстанның энергетикалық әлеуеті мен цифрландыру тәжірибесі жаңа экономикалық бағытқа негіз бола алады. Бірақ ірі дата-орталықтар салу табысқа автоматты түрде жеткізбейді. Нәтиже сол инфрақұрылымды отандық инженерлер мен кәсіпкерлердің қаншалықты пайдалана алатынына байланысты.
Энергияны есептеу қуатына айналдыру
Мақалада NVIDIA негізін қалаушы әрі бас директоры Дженсен Хуангтың Қазақстанға сапарына ерекше назар аударылған. Басылым оның Астанадағы пікіріне сүйеніп, Қазақстанның болашақта Еуропа үшін есептеу орталығы және жасанды интеллект фабрикасы болуға мүмкіндігі бар екенін жазады.
Бұл тұжырымның экономикалық мәні бар. Қазақстан энергия ресурстарын сатумен қатар, электр қуатын күрделі есептеулерге жұмсап, халықаралық нарыққа дайын технологиялық қызмет ұсына алады. Мұндай қызметтерге жасанды интеллект модельдерін оқыту, деректерді өңдеу және кәсіпорындарға арналған цифрлық шешімдер әзірлеу жатады.
Алайда электр энергиясы мен серверлердің болуы жеткіліксіз. Оларды бәсекеге қабілетті өнімге айналдыратын мамандар, технологияға иелік ететін компаниялар және тұрақты тапсырыс берушілер қажет.
10 млрд долларлық келісімдерден не күтіледі?
Global Banking & Finance Review дерегінше, 2026 жылғы маусымда Firebird және NVIDIA қатысатын жасанды интеллект пен цифрлық инфрақұрылым бағытындағы құны 10 млрд долларға дейінгі шеңберлік келісімдер пакеті жарияланған.
Мұндағы маңызды жайт – әңгіме толық игерілген инвестиция туралы емес, алдағы жобаларға арналған келісімдер мен жоспарлар жөнінде болып отыр.
Басылым осы бастамалардың негізгі алаңдарының бірі ретінде Екібастұздағы Data Center Valley жобасын атайды. Мақалада алғашқы кезең үшін 300 МВт қуат қарастырылғаны, ал болашақта алаңды 1 ГВт-қа дейін кеңейту жоспары бар екені жазылған. Бірінші кезеңнің коммерциялық іске қосылуы 2027 жылдың үшінші тоқсанына жоспарланған.
Мұндай жобалар Қазақстанға халықаралық есептеу қызметтері нарығына шығуға мүмкіндік береді. Сонымен бірге олар электрмен тұрақты жабдықтау, салқындатуға қажетті су, байланыс сапасы және қымбат жабдықтың өзін ақтауы секілді міндеттерді қатар шешуді талап етеді.
Цифрланған мемлекеттен технология өндіретін елге
Автор Қазақстанның жаңа бағытқа дайындықсыз келмегенін атап өтеді. Электрондық мемлекеттік қызметтер, қаржы технологиялары және IT экспорты елде цифрлық экономиканың негізін қалыптастырған. Мақалада келтірілген мәлімет бойынша, Қазақстанның IT қызметтері экспорты 2020 жылғы 33,5 млн доллардан 2025 жылы 1,142 млрд долларға жеткен.
Дегенмен мемлекеттік қызметті онлайн алу мен әлемдік нарыққа жасанды интеллект өнімін шығару – күрделілігі әртүрлі міндеттер. Екінші бағыт үшін нейрондық желілерді әзірлейтін, оларды өндіріске енгізетін және үлкен есептеу жүйелерін басқаратын инженерлер қажет.
Сондықтан халықаралық серіктестіктердің құндылығы жеткізілген жабдықпен ғана өлшенбейді. Олардың қазақстандық мамандарға қандай білім, тәжірибе және өз өнімін жасау мүмкіндігін беретіні де маңызды.
Каспий арқылы Еуропа нарығына
Басылым Қазақстан мен Әзербайжан арасындағы Каспий теңізінің түбімен тартылатын талшықты-оптикалық байланыс желісінің стратегиялық рөліне де тоқталған. Жоғары жылдамдықты байланыс Қазақстандағы есептеу орталықтарын сыртқы нарықпен ұштастыруға қажет. Өйткені деректерді ел ішінде өңдеу мүмкіндігі болғанымен, оны тапсырыс берушіге жылдам әрі тұрақты жеткізу қамтамасыз етілмесе, жобалардың бәсекелік артықшылығы әлсірейді.
Автор бұл бағытты Қазақстанның Еуропа мен Азия арасындағы цифрлық байланыстағы орнын күшейтетін мүмкіндік ретінде қарастырады.
Негізгі пайда кімге қалады?
Талдауда бейне генерациялау құралдарын әзірлейтін Higgsfield компаниясы мысалға алынған. Басылымның мәліметінше, оның Қазақстандағы инженерлік және шығармашылық командаларында 300-ден астам маман жұмыс істейді.
Бұл мысал мақаладағы басты ойды ашады: ел аумағында сервердің орналасуы мен сол серверде жасалған технологияға иелік ету – екі бөлек мәселе. Қазақстан үшін мамандарды даярлаумен бірге, олардың әзірлемелерін бизнеске айналдыруына жағдай жасау маңызды. Отандық компанияларға есептеу қуатын қолжетімді ету, техникалық білім сапасын көтеру және зияткерлік меншікті дамыту осы тұрғыдан шешуші рөл атқарады.
Global Banking & Finance Review талдауында жасанды интеллекттің пайдасы IT саласымен шектелмеуге тиіс екені айтылады. Оның нақты нәтижесі энергетикадағы апаттардың алдын алудан, өндірістегі тоқтап қалуды азайтудан, логистиканы жеделдетуден және кәсіпорын шығынын қысқартудан көрінуі қажет.
Қазақстанның цифрлық экономикаға бетбұрысының халықаралық қаржы-экономикалық басылымда талқылануы осы бағыттағы жобаларға сыртқы қызығушылық бар екенін көрсетеді. Бірақ мақаланың негізгі түйіні тек оң бағамен шектелмейді: инфрақұрылымға салынған қаржы елдің өз технологиясына, еңбек өнімділігіне және азаматтардың әл-ауқатына айналғанда ғана экономикалық нәтиже береді.
Қазақстанның алдында тұрған міндет – энергиясын есептеу қуатына, ал есептеу қуатын әлемдік нарықта сұранысы бар отандық өнімге айналдыру.
Дереккөз: Global Banking & Finance Review