23 сәуір, 2026
Facebook әлеуметтік желісінде Ләззат Дүйсембекова атты пайдаланушы жер бетінен бірінші болып жойылып кету қаупі бар мемлекеттің саясатына егжей-тегжейлі талдау жасады, деп хабарлайды kznews.kz.
Көпшіліктің санасында Оңтүстік Корея – қарқынды дамып жатқан, экономикасы гүлденген, болашағы жарқын мемлекет. Алайда бірқатар ғалымдар бұл елге мүлде басқа қырынан қарайды. Олардың пікірінше, Корея – демографиялық тұрғыдан құлдырап бара жатқан, ұзақ мерзімде жойылып кету қаупі бар мемлекеттердің бірі.
Негізгі мәселе – демография.
Халық санының тұрақты сақталуы үшін әр әйел кемінде екі баладан көп тууы керек. Себебі қоғамда отбасы құрмайтындар да, түрлі себеппен бала сүйе алмайтындар да бар, сонымен қатар табиғи өлім-жітім де орын алады. Ал қазіргі Оңтүстік Кореяда керісінше, бір бала да дүниеге әкелмейтін әйелдер саны артып келеді. Соның салдарынан туу көрсеткіші 0,7 деңгейіне дейін төмендеген, кей аймақтарда тіпті 0,5 шамасында. Бұл – әлемдегі ең төмен көрсеткіштердің бірі.
Бұған әсер ететін себептер бірнешеу:
– Қоғамда жеке даму мен мансапты бірінші орынға қоятын көзқарас кең таралған. Көпшілік үшін отбасы құру – міндет емес, жеке таңдау.
– Баланы өсіру өте қымбат. Білім, медицина, тұрмыс шығындары жастарды бұл жауапкершіліктен бас тартуға итермелейді.
– Тұрғын үй мәселесі де өткір: баспана бағасы жоғары, ал жастардың едәуір бөлігі өте шағын жалдамалы бөлмелерде өмір сүреді.
– Әйелдер мансаптан айырылып қалудан қорқады, декреттен кейін еңбек нарығында бәсекеге қабілетті болу қиындайды.
– Үй шаруасының негізгі ауыртпалығы көбіне әйелдерге жүктеледі, бұл да отбасылық өмірден бас тартуға әсер етеді.
– Жастар арасында қарым-қатынас пен некеге деген қызығушылықтың төмендеуі байқалады.
– Сонымен қатар, суицид деңгейі жоғары, әсіресе жастар мен қарттар арасында.
Мұның салдары қандай?
Ең алдымен, ел қарт адамдар басым қоғамға айналады. Жұмыс істейтін, салық төлейтін халық азайып, зейнетақы жүйесіне салмақ түседі. Қазірдің өзінде егде жастағылардың едәуір бөлігі кедейлік шегінен төмен өмір сүреді.
Егер бұл үрдіс жалғаса берсе, халық саны біртіндеп күрт азаяды. Бүгінгі 100 адамның орнына болашақта әлдеқайда аз адам қалуы мүмкін, бұл ұзақ мерзімді перспективада мемлекеттің әлсіреуіне әкеледі.
Демографиядан бөлек басқа да мәселелер бар:
– Ауылдар мен шағын қалалар босап жатыр, жастардың бәрі ірі қалаларға, әсіресе Сеулге шоғырлануда.
– Балалар саны азайғандықтан, балабақша мен мектептер жабылып жатыр.
– Қоғамда болашаққа сенімсіздік күшейген.
– Жалғыздық мәселесі ушығып, бұл тек қарттарда емес, жастар арасында да кең таралған.
– Болашақта жұмыс күші азайып, экономиканың тұрақтылығы әлсіреуі мүмкін.
– Әскерге шақырылатын жастар саны да азайып барады, бұл ұлттық қауіпсіздікке әсер етуі ықтимал.
– Ел бай әрі технологиялық тұрғыдан дамығанымен, сол жетістіктерді жалғастыратын ұрпақтың жетіспеуі мүмкін.
Кей сарапшылар негізгі себептердің бірі ретінде экономикалық теңсіздікті де атайды. Ел бай болғанымен, табыстың басым бөлігі шағын топтың қолында шоғырланған, ал халықтың көп бөлігі бұл өсімнің игілігін толық сезінбей отыр.
Әлемде бір өңір халқы азайса, басқа өңірде керісінше өсім байқалады. Мысалы, Африка – ең жас әрі ең жылдам өсіп жатқан құрлықтардың бірі. Демографиялық заңдылық бойынша, бос қалған орынды түптің-түбінде басқа халықтар толтыруы мүмкін.
Бұл – нақты үкім емес, бірақ ойлануға негіз болатын үрдіс.
