12 тамыз, 2026
Ұлытау облысында мемлекеттік қызметтерді, банк операцияларын және күнделікті байланысты цифрлық форматта пайдаланатын тұрғындардың қатары артып келеді. Цифрлық технологиялар өмірімізді жеңілдеткенімен, интернет-алаяқтық, фишинг және жеке деректерді заңсыз иемдену қаупі де күшейіп отыр.
Осыған байланысты Ұлытау облысының цифрлық технологиялар басқармасы өңір тұрғындарын интернет желісін пайдалану кезінде ақпараттық қауіпсіздік талаптарын қатаң сақтауға және жеке деректерін қорғауға шақырады.
Киберқауіпсіздік тек мамандар мен арнайы органдарға қатысты мәселе емес. Ақпараттық кеңістіктегі қауіпсіздік әр адамның күнделікті әрекетінен басталады. Қарапайым сақтық шараларын сақтау арқылы алаяқтардың құрбаны болу қаупін едәуір азайтуға болады.
Киберқауіпсіздік – өзіңнен басталады!
Қазіргі таңда цифрлық технологиялар күнделікті өміріміздің ажырамас бөлігіне айналды. Біз интернет арқылы мемлекеттік қызметтерді аламыз, төлем жасаймыз, қажетті ақпарат іздейміз, білім алып, жұмыс істейміз және жақындарымызбен байланысамыз. Алайда цифрлық мүмкіндіктер артқан сайын интернет-алаяқтық, фишинг, аккаунттарды бұзу және жеке деректерді заңсыз иемдену қаупі де күшейіп келеді.
Киберқауіпсіздік тек мамандар мен арнайы органдарға қатысты мәселе емес. Ақпараттық кеңістіктегі қауіпсіздік әр адамның күнделікті әрекетінен басталады. Қарапайым сақтық шараларын сақтау арқылы алаяқтардың құрбаны болу қаупін едәуір азайтуға болады.
Күрделі құпиясөз – сенімді қорғаныс
Аккаунттарды қорғаудың ең қарапайым әрі тиімді тәсілдерінің бірі – күрделі құпиясөз қолдану. Құпиясөз кемінде бірнеше әріптен, сандардан және арнайы таңбалардан тұруы қажет. Туған күн, телефон нөмірі, адамның аты-жөні немесе «123456» секілді оңай анықталатын комбинацияларды пайдаланбаған жөн.
Әр аккаунтқа жеке құпиясөз орнату маңызды. Бір құпиясөз бірнеше сервисте қолданылса, олардың біреуі бұзылған жағдайда басқа аккаунттарға да қауіп төнеді. Құпиясөзді ешкімге айтпау және оны мессенджерлер арқылы жібермеу қажет.
Екі факторлы аутентификацияны қосыңыз
Екі факторлы аутентификация аккаунтты қорғаудың қосымша деңгейі болып саналады. Бұл функция қосылған кезде жүйеге кіру үшін құпиясөзден бөлек SMS-код, арнайы қосымша арқылы жасалатын код немесе биометриялық растау қажет болады.
Егер алаяқ құпиясөзіңізді біліп қойса да, қосымша растаусыз аккаунтқа кіре алмайды. Сондықтан электрондық поштада, әлеуметтік желілерде, банктік және мемлекеттік қызметтер қосымшаларында екі факторлы аутентификацияны міндетті түрде қосқан дұрыс.
Күмәнді сілтемелерден сақ болыңыз
Фишинг – интернет-алаяқтықтың кең таралған түрлерінің бірі. Алаяқтар азаматтарға банк, мемлекеттік орган, пошта қызметі немесе белгілі компания атынан жалған хабарлама жібереді. Онда сыйлық ұтып алғаныңыз, шотыңыз бұғатталғаны немесе шұғыл түрде деректерді растау қажеттігі жазылуы мүмкін.
Мұндай хабарламалардағы сілтемелер көбіне ресми сайттарға ұқсатып жасалған жалған парақшаларға бағыттайды. Азамат сол жерде логинін, құпиясөзін немесе банк картасының деректерін енгізсе, ақпарат алаяқтардың қолына түседі.
Сондықтан SMS, электрондық пошта немесе мессенджер арқылы келген сілтемені ашпас бұрын жіберушіні және сайт мекенжайын мұқият тексеру қажет. Күмән туындаған жағдайда ұйымның ресми сайтына немесе қосымшасына өзіңіз кіріп, ақпаратты нақтылаған дұрыс.
Құпия ақпаратты ешкімге бермеңіз
Банк қызметкерлері, мемлекеттік органдар мен құқық қорғау мекемелерінің өкілдері телефон арқылы SMS-кодты, банк картасының толық деректерін немесе қосымшаға кіруге арналған құпиясөзді сұрамайды.
Алаяқтар өздерін банк қызметкері, полиция өкілі немесе басқа ұйымның маманы ретінде таныстырып, азаматты асықтыруы мүмкін. Олар шоттағы қаражатқа қауіп төніп тұрғанын айтып, ақшаны «қауіпсіз шотқа» аударуды немесе күмәнді қосымшаны орнатуды талап етеді.
Мұндай жағдайда әңгімені дереу тоқтатып, банкке немесе тиісті мекемеге ресми байланыс нөмірі арқылы өзіңіз хабарласуыңыз керек. Ешбір жағдайда SMS-кодтарды, құпиясөздерді, жеке куәлік деректерін және банк картасының артқы жағындағы кодты бөгде адамға бермеңіз.
Құрылғыларды тұрақты жаңартып отырыңыз
Смартфон, компьютер және түрлі қосымшалардың жаңартулары жаңа мүмкіндіктер қосумен қатар, анықталған қауіпсіздік осалдықтарын жояды. Ескірген бағдарламалық жасақтама алаяқтар мен зиянды бағдарламалар үшін оңай нысанаға айналуы мүмкін.
Құрылғыларда автоматты жаңарту қызметін қосып, қосымшаларды тек ресми дүкендерден жүктеген жөн. Белгісіз интернет-ресурстардан алынған бағдарламалар мен файлдардың құрамында зиянды код болуы ықтимал.
Қоғамдық орындардағы ашық Wi-Fi желілерін пайдаланғанда да сақ болу қажет. Мұндай желі арқылы банк операцияларын жүргізбеуге және құпия деректерді енгізбеуге кеңес беріледі.
Әлеуметтік желідегі ақпаратқа мұқият болыңыз
Әлеуметтік желілерде жарияланған жеке мәліметтерді алаяқтар өз мақсаттарына пайдалануы мүмкін. Телефон нөмірі, тұрғылықты мекенжай, құжаттар, билет, банк картасы немесе баланың жеке деректері көрінетін фотосуреттерді ашық жарияламаған дұрыс.
Сондай-ақ әлеуметтік желідегі құпиялылық параметрлерін тексеріп, жеке ақпаратқа кімдердің қол жеткізе алатынын шектеу қажет. Бейтаныс адамдардан келген достық ұсыныстарын қабылдау және олардың жіберген файлдарын ашу да қауіп тудыруы мүмкін.
Алаяқтар адамның эмоциясын пайдаланады
Кибералаяқтар көбіне техникалық тәсілдермен қатар психологиялық қысым қолданады. Олар адамды қорқытады, асықтырады немесе оңай пайда табуға қызықтырады. «Қазір әрекет етпесеңіз, ақшаңыздан айырыласыз», «сіздің атыңызға несие рәсімделіп жатыр», «туысыңыз қиын жағдайға тап болды» деген хабарламалар азаматты ойланбастан шешім қабылдауға итермелейді.
Егер хабарламада немесе телефон қоңырауында сізден шұғыл түрде ақша аудару, код айту немесе сілтемеге өту талап етілсе, асықпаңыз. Ақпаратты ресми дереккөздер арқылы тексеріп, жақындарыңызбен немесе мамандармен кеңесіңіз.
Егер алаяқтардың құрбаны болсаңыз
Күдікті әрекетті байқасаңыз немесе жеке деректеріңізді бөгде адамдарға беріп қойсаңыз, уақыт жоғалтпай әрекет ету қажет:
* банкке хабарласып, карта мен шоттарды уақытша бұғаттау;
* аккаунттардың құпиясөздерін ауыстыру;
* барлық құрылғыдағы белсенді сессияларды тоқтату;
* екі факторлы аутентификацияны қосу;
* тиісті құқық қорғау органдарына жүгіну;
* күмәнді хаттар мен аударымдардың дәлелдерін сақтау.
Жедел әрекет ету ықтимал шығынды азайтуға және аккаунттарды қайта қорғауға мүмкіндік береді.
Ұлытау облысының цифрлық технологиялар басқармасы азаматтарды интернет желісін пайдалану кезінде ақпараттық қауіпсіздік талаптарын сақтауға, күмәнді ақпаратқа сын көзбен қарауға және жеке деректерін қорғауға шақырады.
Цифрлық кеңістіктегі қауіпсіздік әр адамның жауапкершілігі мен сақтығына байланысты. Қарапайым ережелерді үнемі сақтау – жеке деректеріңізді, қаражатыңызды және жақындарыңызды алаяқтардың әрекетінен қорғаудың сенімді жолы.
Өзіңді қорға – деректеріңді қорға!
