Базалық мөлшерлеме деген не?
Базалық мөлшерлеме — Ұлттық банк белгілейтін ақша құнының негізгі көрсеткіші. Ол екінші деңгейлі банктердің несие мен депозит бойынша пайыздық мөлшерлемелеріне ықпал етеді.
Мөлшерлеме көтерілсе, несие алу қымбаттап, депозитке ақша салу тиімдірек болуы мүмкін. Соның нәтижесінде тұтыну мен сұраныс азайып, инфляцияның өсуі баяулауы ықтимал.
Ал базалық мөлшерлеме төмендегенде несие алу арзандап, азаматтар мен кәсіпкерлердің шығыны артуы мүмкін. Бұл экономикалық белсенділікті ынталандырғанымен, сұраныстың өсуі бағаға да әсер етуі ықтимал.
Ұлттық банктің шешімі экономикаға бірден әсер етпейді. Оның салдары азаматтардың қаржысына шамамен бір жарым жыл ішінде сезілуі мүмкін.
Базалық мөлшерлеме теңге бағамына қалай әсер етеді?
Базалық мөлшерлеме теңгедегі депозиттердің тартымдылығына да ықпал етеді. Мөлшерлеме жоғары болғанда теңгемен жинақ сақтау тиімдірек болуы мүмкін. Бұл шетел валютасына сұранысты азайтып, теңге бағамын қолдауға ықпал етеді.
Керісінше, мөлшерлеме төмендегенде теңгелік депозиттердің табыстылығы азайса, кейбір азаматтар мен компаниялар жинағын доллар немесе еуроға ауыстыруы мүмкін. Бұл шетел валютасына сұранысты арттырып, теңгеге қысым түсіреді.
Дегенмен, валюта бағамы тек базалық мөлшерлемеге байланысты емес. Оған мұнайдың әлемдік бағасы, инфляция, импортқа деген маусымдық сұраныс және әлемдік экономикадағы жағдай да әсер етеді.
2026 жылы базалық мөлшерлеме қалай өзгерді?
2025 жылы Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 15,25 пайыздан 18 пайызға дейін көтерген еді. 2026 жылдың басында реттеуші оны біраз уақыт өзгертпей сақтады.
23 қаңтарда — жылдық 18 пайыз деңгейінде қалдырылды.
6 наурызда — 18 пайыз деңгейінде сақталды.
24 сәуірде — өзгеріссіз қалды.
5 маусымда — 18 пайыздан 17 пайызға төмендетілді.
24 шілдеде — 17 пайыздан 16,75 пайызға түсірілді.
4 қыркүйекте — 16,75 пайыздан 16,25 пайызға дейін төмендетілді.
23 қазанда — 16,25 пайыздан 15,75 пайызға дейін азайтылды.
Ұлттық банктің Ақша-кредит саясаты жөніндегі комитеті базалық мөлшерлемеге қатысты шешімді жылына сегіз рет қайта қарайды. Келесі шешім 4 желтоқсанда жарияланады.