Бүгін, 11:30
Соңғы қоңыраудың сыңғыры естіле салысымен, әлеуметтік желілердің беті тағы да «әттеген-айларға» толып, қоғамдық пікір қазандай қайнады. Белгілі журналист Сәуле Әбілдаханқызының мектеп қабырғасындағы астамшылық пен ата-аналардың орынсыз бәсекесіне қатысты айтқан өткір сыны көптен бері іште жүрген шердің білтесін тұтатқандай болды, деп хабарлайды kznews.kz.
Расында да, бүгінде білім ордаларындағы салтанатты жиындар білім мен тәрбиенің қорытындысы емес, барын көрсетіп шашатын мақтаншақтық пен дарақылықтың шеруіне айналып бара жатқандай. Жыл сайын қайталанатын бұл үрдіс — қоғамдық сананың дерті, рухани жұтаңдықтың айқын көрінісі екені жасырын емес. Ат төбеліндей аз топтың аяғын аспаннан келтіріп, баласына үйіп-төгіп гүл ұсынуы, қымбат сыйлықтармен көз қарықтыруы — әлеуметтік теңсіздіктің отына май құя түсуде. Тіпті әлеуметтік желі қолданушыларының 80%-дан астамы бұл пікірді қолдап, мектептегі мұндай «байлық шеруіне» түбегейлі тыйым салу керек деп дабыл қағуда. Сананы тұрмыс билеген заманда Оқу-ағарту министрлігі бұл мәселеге білек сыбана кіріспесе, ертең кеш болатыны анық.
«Жұрт не айтпайды» дерсіз, бірақ халықтың уәжіне құлақ түрсек, бұл жерде мәселе тек гүл шоқтарында емес, бала психологиясына түсетін салмақта жатыр. Мектеп табалдырығын бірдей аттап, білім нәрімен тең сусындаған өрендердің дәл осы сәтте біріне-бірі іштей қызыға да, қызғана да қарауы — тәрбиенің тамырына балта шабумен тең. Психологтар мен әлеуметтанушылардың зерттеуінше, мектеп қабырғасындағы осындай материалдық теңсіздікті көріп өскен балалардың 40%-ға жуығында іштей тұйықталу, өз-өзіне сенімсіздік немесе керісінше, қоғамға деген агрессия пайда болады екен. «Анаға қарап қыз өсер, атаға қарап ұл өсер» дегенді жадына тұтқан ата-ананың өзі өзгеден озғысы келіп, көршісінен қалмаудың қамымен несие алып, шашылатыны жанға батады. Талдау көрсеткендей, Қазақстанда мамыр айындағы шағын несиелер мен тұтынушылық қарыздардың көлемі өзге айлармен салыстырғанда орташа есеппен 15-20%-ға артады. Бұл — дәл осы бітіру кештері мен соңғы қоңыраудың жасанды беделін көтеру үшін жасалатын қадамдардың айғағы. Мұндайда белгілі қазақстандық сарапшылар «баланы жастан» деп, материалдық құндылықты рухани құндылықтан жоғары қоятын мұндай үрдістің соңы ұлттық тәрбиенің құрдымға кетуіне әкелетінін айтып, заң жүзінде шектеу қою қажеттігін алға тартады.
Құқықтық тұрғыдан алғанда да, бұл мәселе бассыздыққа жол бермеуді талап етеді. Өйткені Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңының 47-бабында білім алушылардың тең құқылылығы мен білім беру ұйымдарының ішкі тәртіп ережелерін сақтау міндеті анық жазылған. Министрліктің бұған дейін шығарған «мектеп қабырғасында ақша жинауға, қымбат сыйлықтар жасауға тыйым салу» туралы бұйрықтары мен нұсқаулықтары, өкінішке орай, қағаз жүзінде қалып, іс жүзінде «сең қозғалмай» отырғаны ащы да болса шындық. Заңгерлердің пікірінше, мектеп әкімшілігі мен директорлар сырт айналмай, өз аумағында өтетін ресми шараның мазмұны мен этикасына тікелей жауапты болуы тиіс. Себебі «балық басынан шіриді» дегендей, басшылық тарапынан қатаң бақылау болмаған жерде дарақылықтың тамыр жаятыны заңдылық. Егер Оқу-ағарту министрлігі бұған дейінгі жемқорлық пен заңсыздықтың алдын алу шараларын дәл осы салтанатты жиындардағы тәртіпті қалыптастыруға бағыттамаса, заңның үстемдігі туралы айтудың өзі қисынсыз.
Қазіргі таңда бұл дарақылыққа тоқтау салу — бүкіл қоғам болып жұмыла көтеретін жүк. Сырт көздің сұғынан, «жұрт не айтады» деген жалтақтықтан арылып, астамшылдық туралы бала санасына құятын кез келді. Ғаламдық тәжірибеге көз салсақ, дамыған батыс елдерінде немесе Жапонияда мектеп бітіру шаралары барынша қарапайым, отбасылық құндылықтар мен мектепке деген шынайы алғыс форматында, ешқандай материалдық бәсекесіз өтетіні белгілі. Бізде де министрлік пен білім бөлімдері тек құрғақ уәде мен бұйрықтармен шектелмей, мектеп ішіндегі мұндай келеңсіздіктерге жол берген басшыларға қатысты қатаң әкімшілік шаралар қолдануы тиіс. Сонда ғана соңғы қоңырауды мақтанудың алаңы емес, білімнің салтанат құрған киелі сәті ретінде қайта түлеріміз анық.
