15 сәуір, 2026
Қазақстанда бизнеске несиені тиімді шарттармен алуға мүмкіндік беретін рейтингтік агенттік құру жоспарланып отыр, деп хабарлайды kznews.kz.
Бұл туралы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрайымы Мәдина Әбілқасымова Мәжіліс отырысында мәлімдеді.
Оның айтуынша, қазіргі кезде Қазақстанда компанияларға рейтингті негізінен Standard & Poor’s, Moody’s, Fitch секілді халықаралық агенттіктер және шетелдік құрылымдар береді. Қазақстанда өз рейтингтік жүйесі де, толыққанды құқықтық база да әлі жоқ. Сондықтан рейтингтерді көбіне ірі компаниялар мен қаржы ұйымдары ғана алады.
«Ұлттық рейтингтік жүйені құру шағын және орта бизнеске капитал нарығына шығуды жеңілдетеді. Бұл қарыз алу құнын төмендетуге, ақпараттық теңсіздікті азайтуға және эмитенттердің ашықтығын арттыруға мүмкіндік береді. Банктер, зейнетақы қорлары және сақтандыру ұйымдары сияқты институционалдық инвесторлар үшін бұл инвестиция мүмкіндіктерін кеңейтеді», — деп түсіндірді Әбілқасымова.
Агенттік құрамына Ұлттық банк, халықаралық рейтингтік агенттіктер (мысалы, Standard & Poor’s, Moody’s, Fitch) және қаржы ұйымдары кіреді. Ұлттық банктің қатысуы мұндай бағалаулардың тұрақтылығы мен сенімділігін қамтамасыз ету үшін қажет.
Қазақстандық рейтингтік агенттікке арнайы талаптар белгіленеді, соның ішінде капиталға қатысты. Жарғылық капитал шамамен 10 млрд теңге болады деп күтілуде.
«Рейтингтердің тәуелсіздігін қамтамасыз ету үшін рейтингтік аналитиктерге талаптар енгізіледі. Олардың сыйақысы клиенттердің қаржылық нәтижелеріне тәуелді болмауы тиіс. Аналитиктерді міндетті түрде ротациялау енгізіледі. Сондай-ақ аффилирленуге шектеулер қойылады, оның ішінде бағаланатын тұлғалардың қаржы құралдарын иеленуге тыйым салынады», - деді Әбілқасымова.
Басшылыққа да талаптар қойылады: білім, тәжірибе және мінсіз бедел.
«Корпоративтік басқаруға және меншік құрылымына талаптар белгіленеді. Қазақстандық рейтингтік агенттіктің капиталына қатысу үлесі 10 пайыздан аспауы тиіс. Директорлар кеңесіне де жоғары талаптар қойылады: оның кемінде жартысы тәуелсіз директорлар болуы керек», — деді агенттік басшысы.
Қазақстандық агенттік реттеушіге тұрақты түрде есеп беруге міндетті болады. Өз рейтингтері, әдістемелері мен статистикасы туралы ақпаратты ашып көрсетуі тиіс. Сонымен қатар ішкі бақылау және тәуекелдерді басқару жүйесін енгізеді.
Агенттік тек бақылап қана қоймай, тексеру жүргізіп, қадағалау шараларын қолдану құқығына ие болады. Ол Қазақстан нарығына қандай халықаралық және шетелдік рейтингтік агенттіктерді жіберуге болатынын анықтап, олардың жұмысын бақылап, қажет болған жағдайда бұл мәртебеден айыра алады. Сондай-ақ олардың заңдарды сақтауын қадағалайды.
Шетелдік агенттіктерге қойылатын талаптар
Қазақстан нарығына кіру үшін олар:
кемінде 5 жыл жұмыс істеуі керек
жеткілікті капиталы болуы тиіс
түсінікті және тексерілетін әдістемесі болуы қажет
тәуелсіз болуы тиіс
Мәжіліс отырысында депутаттардың бірі «Енді кәсіпкерлер банктен несие алу үшін ұлттық кредиттік рейтингті міндетті түрде алуы керек пе және бизнес үшін, әсіресе шағын және орта бизнеске мұндай рейтингтердің тарифтері қолжетімді бола ма?» деп сұрады.
Мәдина Әбілқасымова несие алу үшін рейтинг алу міндетті болмайтынын, банктер бұрынғыдай шешімдерді әртүрлі факторларға сүйене отырып қабылдайтынын, алайда рейтингі бар компаниялар үшін шарттар тиімдірек болуы мүмкін екенін айтты.
«Тарифтердің қолжетімділігіне келсек, рейтинг болған жағдайда ол төмен болады, өйткені бұл шағын және орта бизнес үшін өте маңызды құрал. Олар үшін қолжетімді тарифтер болады», - деді ол.
