Бүгін, 16:39
Қазақстан экономикасындағы қазіргі өсімнің басты ерекшелігі – шикізаттық емес сектордың қарқынды дамуы. Жалпы ішкі өнімнің 4,5 пайызға өсуінен гөрі, осы өсімнің қандай салалар есебінен қамтамасыз етіліп отырғаны маңызды. Бұл туралы экономист Бекнұр Кисиков мәлімдеді.
Сарапшының kznews.kz тілшісіне айтуынша, бүгінде ел экономикасының негізгі қозғаушы күшіне шикізаттық емес сектор айналып келеді. Оның өсім қарқыны 5,6 пайызға жетіп, жалпы экономикалық өсім көрсеткішінен асып түскен.
Әсіресе өңдеу өнеркәсібінің даму қарқыны назар аудартады. Аталған саладағы өсім тоғыз айдың қорытындысы бойынша 8,6 пайыз болса, он айда 9,3 пайызға дейін жеделдеген.
Өңдеу өнеркәсібі экономиканың негізгі қозғаушы күшіне айналып келеді
Бекнұр Кисиков экономикалық өсімді қамтамасыз етіп отырған бірнеше негізгі бағытты атап өтті.
Оның біріншісі – өңдеу өнеркәсібі. Бұл салада машина жасау, химия және фармацевтика өнеркәсібі, дайын металл бұйымдары мен азық-түлік өндірісінің дамуы айқын байқалады.
Экономистің пікірінше, мұндай үрдіс Қазақстанның өндірістік мүмкіндіктері біртіндеп кеңейіп келе жатқанын көрсетеді. Ел тек шикізат экспорттаумен шектелмей, қосылған құны жоғары өнім шығаруға көбірек көңіл бөле бастаған.
– Қазіргі экономикалық өсімнің басты ерекшелігі жалпы ішкі өнімнің 4,5 пайызға өсуінде ғана емес, осы өсімнің қандай көздер есебінен қамтамасыз етіліп отырғанында деп ойлаймын. Біз шикізаттық емес сектордың негізгі қозғаушы күшке айналып келе жатқанын көріп отырмыз. Оның өсім қарқыны 5,6 пайызды құрады, бұл жалпы экономикалық өсім көрсеткішінен жоғары. Әсіресе өңдеу өнеркәсібінің қарқын алуы маңызды: тоғыз айдағы 8,6 пайыздық өсім он айдың қорытындысында 9,3 пайызға жетті. Бұл Қазақстанның өндірістік әлеуеті біртіндеп кеңейіп, шикізатты экспорттаумен қатар, қосылған құны жоғары өнім өндіруге бет бұрғанын көрсетеді, – деді экономист.
Құрылыс пен логистика экономикалық белсенділікті арттырып отыр
Сарапшының пікірінше, экономикалық өсімнің екінші маңызды бағыты – құрылыс саласы.
Бұл саладағы өсім 13,1 пайызды құраған. Мұндай көрсеткіш инвестициялық белсенділіктің жоғары екенін, инфрақұрылымдық және тұрғын үй құрылысы жобаларының ауқымы кеңейіп келе жатқанын білдіреді.
Экономист құрылыстың экономикаға мультипликативтік әсері бар екенін атап өтті. Яғни құрылыс саласының дамуы құрылыс материалдары өндірісін, металлургияны, көлік саласын, жұмыспен қамтуды және қызмет көрсету секторын қатар ынталандырады.
Үшінші маңызды бағыт – көлік және логистика.
Бұл саладағы өсім 7,5 пайызға жеткен. Бекнұр Кисиков мұны экономикалық белсенділіктің артуымен және Қазақстанның транзиттік әлеуетінің маңызы күшеюімен байланыстырады.
Қазақстан Еуропа мен Азияның ірі нарықтарының арасында орналасқандықтан, географиялық тұрғыдан бірегей мүмкіндікке ие.
Осыған байланысты көлік дәліздерін, теміржол инфрақұрылымын, логистикалық орталықтар мен қойма қуаттарын дамыту елдің ұзақ мерзімді бәсекелестік артықшылықтарының біріне айналуы мүмкін.
Ішкі нарықтың дамуы да маңызды рөл атқарады
Экономикалық өсімнің төртінші бағыты ретінде сарапшы ішкі нарықты атап өтті.
Сауда саласындағы өсім 6,2 пайызды, ал ауыл шаруашылығында 5,2 пайызды құраған.
Бұл көрсеткіштер экономикалық белсенділік тек экспорт есебінен емес, ішкі сұраныс, өндіріс және тұтыну арқылы да қамтамасыз етіліп отырғанын көрсетеді.
Экономист инвестиция көлемінің артуына да ерекше назар аударды.
Ұлттық банк деректеріне сәйкес, 2026 жылғы қаңтар-қыркүйек аралығында негізгі капиталға салынған инвестициялар нақты мәнде 7 пайызға өскен.
Ал бюджет қаражатын есепке алмағанда, шикізаттық емес секторға бағытталған инвестициялар 25 пайызға артқан.
Сарапшының пікірінше, бұл елдің болашақ өндірістік әлеуеті үшін оң белгі.
Осылайша, Қазақстан экономикасында өзара байланысты бірнеше үдеріс қатар жүріп жатыр. Олар – өнеркәсіп өндірісінің кеңеюі, инфрақұрылымның дамуы, инвестициялық белсенділіктің артуы және ішкі нарықтың нығаюы.
Өнеркәсіптің өсу қарқыны оның экономикаға қосқан үлесін толық көрсетпейді
Дегенмен Бекнұр Кисиков жекелеген салалардың жоғары өсім қарқынын жалпы экономикаға қосқан үлесімен шатастырмау қажеттігін ескертті.
Мәселен, фармацевтика өнеркәсібінің 50,9 пайызға өсуі айтарлықтай көрсеткіш болғанымен, оның макроэкономикалық маңызын бағалау үшін саланың жалпы экономикадағы үлесін де ескеру қажет.
Экономист Қазақстан экономикасында оң құрылымдық өзгерістер жүріп жатқанын айтады.
Оның сөзінше, ұзақ жылдар бойы елдің экономикалық өсімі шикізат нарықтарындағы жағдайға, ең алдымен мұнай бағасына айтарлықтай тәуелді болды.
Қазір өндіруші секторда қиындықтар туындағанның өзінде экономиканың басқа салалар есебінен өсіп отырғаны байқалады.
Мәселен, 2026 жылғы қаңтар-қыркүйек аралығында тау-кен өндіру өнеркәсібі 4,3 пайызға төмендеген. Ал осы кезеңде өңдеу өнеркәсібі 8,6 пайызға өскен.
Сарапшы мұны шикізаттық емес салалардың ел экономикасындағы маңызы біртіндеп артып келе жатқанының белгісі деп бағалайды.
Экономикалық өсім халықтың табысына әсер етуі керек
Бекнұр Кисиков экономиканың алдағы дамуы үшін ерекше назар аударуды қажет ететін үш маңызды мәселеге тоқталды.
Біріншісі – экономикалық өсімнің сапасы.
Сарапшының пікірінше, Қазақстан сандық көрсеткіштерден сапалық нәтижелерге көшуі қажет.
Өндіріс көлемін арттырумен ғана шектелмей, импортты алмастыра алатын және сыртқы нарықтарға шығуға қабілетті бәсекеге қабілетті тауарлар өндіру маңызды.
Егер кәсіпорын өндіріс көлемін ұлғайтқанымен, импорттық жабдықтарға, құрамдас бөлшектер мен технологияларға айтарлықтай тәуелді болып қала берсе, өндірісті жергіліктендіру деңгейі шектеулі болады.
Екінші мәселе – еңбек өнімділігі мен халықтың табысы.
Экономикалық өсім жалпы ішкі өнім статистикасынан ғана емес, азаматтардың әл-ауқатынан да көрінуі тиіс.
Бұл ретте халықтың нақты сатып алу қабілетінің қаншалықты артқаны, өнімділігі жоғары жұмыс орындарының ашылуы, қызметкерлер табысының өсуі және шағын әрі орта бизнестің мүмкіндіктерінің кеңеюі негізгі өлшемдердің бірі болуы қажет.
– Экономикалық өсім жалпы ішкі өнім статистикасында ғана емес, азаматтардың әл-ауқатында да көрініс табуы керек. Ең маңызды өлшемдердің бірі – халықтың нақты сатып алу қабілетінің қаншалықты артқаны. Сонымен қатар өнімділігі жоғары жұмыс орындарының ашылуы, қызметкерлер табысының өсуі және шағын әрі орта бизнестің мүмкіндіктерінің кеңеюі маңызды. Бізге өндіріс көлемін жай ғана ұлғайту жеткіліксіз. Импортты алмастырып, сыртқы нарықтарда бәсекеге түсе алатын тауарлар шығару қажет, – деп атап өтті Бекнұр Кисиков.
Жеке капитал экономиканың ұзақ мерзімді дамуына серпін беруі тиіс
Үшінші маңызды мәселе – инвестициялық модельдің тұрақтылығы.
Экономист құрылыс пен инфрақұрылымның дамуын оң фактор деп бағалайды. Алайда экономикалық өсім тек бюджет шығыстары, несиелеу және мемлекеттік инвестициялық бағдарламалар есебінен қамтамасыз етілмеуі керек.
Оның пікірінше, жеке капиталдың өндіріске, технологияларға, өңдеу саласына, экспорт пен инновацияларға инвестиция салуына қолайлы жағдай қалыптастыру қажет.
Ұзақ мерзімді экономикалық дамудың негізгі қозғаушы күштерінің бірі жеке бизнес болуы тиіс.
Сарапшы «Халықтық құрылыс» жобасының келешегіне де тоқталды.
Оның айтуынша, бұл бастама тек нысандар салуға бағытталған бағдарлама ретінде емес, отандық өндірісті дамыту, шағын және орта бизнесті тарту, кадрлар даярлау және құрылыс материалдарын жергіліктендіру құралы ретінде жүзеге асырылады деп күтіліп отыр.
Мұндай жағдайда жобаның экономикалық әсері құрылыс саласының шеңберінен әлдеқайда кең болуы мүмкін.
Қазақстан экономикасының жаңа моделін қалыптастыру қажет
Бекнұр Кисиковтың пікірінше, Қазақстан табиғи ресурстарды өндіру мен экспорттауға негізделген экономикалық модельден біртіндеп күрделірек әрі әртараптандырылған модельге көшіп келеді.
Алайда бұл үдеріс әлі толық аяқталған жоқ.
Экономиканың орнықты дамуы үшін үш негізгі нәтижеге қол жеткізу қажет.
Біріншіден, отандық өнеркәсіп қосылған құны жоғары тауарларды көбірек өндіруі тиіс.
Екіншіден, жеке бизнес инвестициялар мен инновациялардың дербес көзіне айналуы қажет.
Үшіншіден, экономикалық өсім халықтың нақты табысының артуымен қатар жүруі керек.
– Менің негізгі қорытындым мынадай: Қазақстан табиғи ресурстарды өндіру мен экспорттау басты рөл атқарған экономикалық модельден біртіндеп анағұрлым күрделі әрі әртараптандырылған модельге көшіп келеді. Бірақ бұл үдеріс әлі аяқталған жоқ. Тұрақты даму үшін отандық өнеркәсіп қосылған құны жоғары тауарларды көбірек өндіруі, жеке бизнес инвестициялар мен инновациялардың дербес көзіне айналуы, ал экономикалық өсім халықтың нақты табысының артуымен қатар жүруі қажет. 4,5 пайыздық өсім – жақсы көрсеткіш, алайда осы пайыздардың негізінде қандай іргетас қалыптастырып жатқанымыз әлдеқайда маңызды. Өйткені Қазақстанның міндеті бүгін жылдам өсумен ғана шектелмей, мұнай бағасы мен сыртқы нарықтағы өзгерістерге қарамастан, тұрақты дами алатын экономика құру, – деп түйіндеді экономист.
Осылайша, сарапшы Қазақстан экономикасының болашағы өндірісті әртараптандыруға, жеке инвестицияларды ынталандыруға, технологиялық тәуелділікті азайтуға және экономикалық өсім нәтижесін халықтың нақты әл-ауқатына айналдыруға тікелей байланысты екенін атап өтті.
