Бүгін, 15:42
Шаңырағым – шыңдаулым дейтін халықтың бүгінгі таңда баспана десе, бас ауруы көбейіп, тығырыққа тірелген жайы бар. Астананың қақ төрінде, Қабанбай батыр даңғылы, 9/5 мекенжайында орналасқан «Premiera» тұрғын үй кешенінің маңынан шыққан дау – еліміздегі құрылыс саласының сұрқай келбетін әйгілейтін кезекті ащы шындық, деп хабарлайды kznews.kz.
Бизнес-класс санатында сатылып, шаршы метрі 500-700 мың теңгеден асып, қалтаны қаққан пәтерлердің ішкі сыры ашылғанда, тұрғындардың жағасын ұстаудан басқа амалы қалмады. Іргесінен суық ұрған қабырғалар, сапасыз жылу оқшаулағыштар мен технологиялық талаптардың белден басылуы май шелпекке айналған нарықтың өтірігін су бетіне шығарды. «Нар тәуекел» деп несібесін жиып-теріп, елдегі ірі құрылыс гиганты BI Group-қа сенім артқан жұрттың үміті желге ұшып, «сырты жалтырауық, іші қалтырауық» баспанаға ұрынғаны өкінішті-ақ. Елімізде жыл сайын 15-18 миллион шаршы метр аралығында тұрғын үй (бұл орта есеппен 130-150 мыңнан астам жаңа пәтер) пайдалануға берілгенімен, соның едәуір бөлігі сапалық сараптамадан сүрінбей өте алмайды. Тіпті Төтенше жағдайлар министрлігі мен Құрылыс комитетінің тексерістері жыл сайын мыңнан астам құрылыс нысанынан заңбұзушылықтар тауып, жүздеген компанияға миллиондаған айыппұл салатыны да дабыл қағуға жеткілікті.
Төбесінде баспанасы жоқ, туған жерінде тарыдай шашылып жүрген халықтың жағдайы да жүрекке дақ түсіреді. Ресми статистикаға көз жүгіртсек, елімізде жергілікті әкімдіктерде баспана кезегінде тұрғандардың саны 650 мыңнан асып жығылса, оның 250 мыңнан астамы – халықтың әлеуметтік жағынан осал топтары, ал бейресми деректер үйсіз-күйсіз пәтер жалдап, күнін көріп жүрген отбасылардың саны 1 миллионға жуықтайтынын көрсетеді.
Бұл ретте мемлекет тарапынан бөлінетін әлеуметтік баспаналардың өзі инклюзивті талаптарға сай келмей, «бармақ басты, көз қыстылыққа» ұласып жатқаны жанға батады. Мәселен, жуырда елордада мүгедектігі бар арбаға таңылған бойжеткенге әкімдік тарапынан екінші қабаттан пәтер беріліп, басқа амалы болмаған соң жалғызбасты әке бұл баспанаға амалсыз келісуге мәжбүр болған. Орнатылған темір сүйеніштер мен пандустардың қауіпсіздік талаптарына мүлдем сай келмеуі салдарынан қызын жалғыз өзі өсіріп отырған әке баланы сыртқа шығарып-көтеруде күнделікті әуре-сарсаңға түсіп, амалдың жоқтығынан шығар жол іздеп пұшайман болуда. Бұл – біздің қоғамдағы «кедергісіз орта» деген құрғақ уәденің сиқын, ерекше қажеттілігі бар жандарға арналған инфрақұрылымның қаншалықты тасбауыр екенін көрсететін сорақы мысал.
Бас паналайтын үй табу түйенің көзінен жіп өткізгендей мұңға айналған заманда, халықтың негізгі үміті ипотекалық бағдарламаларға байланған, бірақ бұл салада да түйткіл көп. Ұлттық банк өкілдері белгілеген базалық ставканың 14-15% төңірегінде жоғары болуы коммерциялық банктердің ипотекалық пайызын 18-22%-ға дейін шаррықтатып, қарапайым бұқараның иығына ауыр жүк болып батуда. «7-20-25» бағдарламасына бөлінетін жылдық 100 миллиард теңгелік лимит бірнеше минуттың ішінде көзді ашып-жұмғанша таусылып, ал «Отау» мен «Наурыз» сияқты жаңа бағдарламалардың бастапқы жарнасы (20-30%) мен қатаң талаптары мыңдаған отбасының аяғына тұсау болып отыр.
Қолжетімді үйге қол созған бұқара 20-25 жыл бойы табысының 50-70%-ын несиеге беріп, қамытын киюге мәжбүр. Ал тапқан-таянғанын бере отырып алған ол пәтерлерінің сапасы сиырдың бүйрегіндей тарам-тарам жарылып тұрса, халықтың ашу-ызасы қалай қайтсын. Еліміздегі Тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетіне түсетін шағымдардың ішінде құрылыс саласы мен тұрғын үй сапасына қатысты арыздар көш бастап тұр, мәселен, жыл сайын бұл ведомствоға тұрғын үй сапасы мен мердігерлердің уәдесіне қатысты 3-4 мыңнан астам ресми арыз-шағым келіп түседі. Жас отбасылар мен зейнеткерлер өмір бойы жинаған қаржысын салып, қабырғасынан жел уылдап, қаңтардың сарышұнақ аязында бөлме температурасы +15 градустан аспайтын үйлерде отыруға мәжбүр. Сапасыз құрылыспен күрес тек әлеуметтік желідегі видеолармен шектелмей, халықтың жаппай наразылығына, мыңдаған тұрғынның сот табалдырығын тоздыруына ұласып жатқаны да жасырын емес.
Қағаз жүзінде элиттік немесе бизнес-класс жайлылықтың туын тіккен компаниялар іс жүзінде құрылыс материалдарынан ақша үнемдеп, «арзанның сорпасы татымас» керін келтіруде. «Premiera» сияқты кешендердегі сорақылықтар – құрылыс саласындағы мемлекеттік бақылаудың босаңсығанын, мердігерлердің жауапкершілігі су кешпейтінін анық дәлелдейді. Егер алыстағыны болжайтын, сапасыз үй салып мол пайдаға кенелген алпауыттардың мұрнын балта кеспейтін бейғамдығына тыйым салатын қатаң заңдық механизмдер қалыптаспаса, шаршы метрі алтынмен апталған, ал сапасы сабанмен қапталған үйлер елдің ертеңіне, сәулетті қалаларымыздың келешегіне үлкен сызат түсірері хақ.
