Кеңестік Ресейде Маркс құдай дәрежесіне көтерілді

0
37

Неліктен Карл Маркс Ресей мен оның халқын жек көрді?

КСРО азаматтары үшін Маркс, Ленин және Сталин жай фамилиялар мен лақап аттар емес. Олар шын мәнінде сол кездегі заманауи әлемнің негізін қалаушылар мен құдайлар болған. Алайда Маркстің өзі және оның серігі Энгельс бейтарап қана емес, тіпті Ресей империясына және оның халқына теріс қарады. Оның үстіне олар Ресейдегі өздерінің ізбасарларын – Ресей империясындағы коммунистік бағыттың таратушыларын жек көрді.
Неге? Шынында да, Ресейде социалистік қозғалыстың ең жарқын орталықтары пайда болды. Маркстің өлімінен кейін бірнеше онжылдықта социалистік революция болды. Кеңестік Ресейде Маркс құдай дәрежесіне көтерілді, әр бала оның есімін Ленинмен және Сталинмен бірге білді.
Неліктен Маркс орыс халқы социалистік революцияға қабілетті емес және тіпті лайықты емес деп шешті, ал Ресейге екінші әлемнің елі ретінде қарады?
Бұл 1800 – ші жылдардың ортасында басталды. Орыс халқының Ресей империясының батыс жерлерінде 1848 – 1849 жылдардағы Ресей империяға қарсы революциялық көтерілістерді басуын қолдағанына байланысты.
Орыс халқы «рухани» және «материалдық» толығымен монархизмді жақтады, революционерлерді абсолютті зұлымдық деп қабылдады. Осыған байланысты Маркс пен Энгельс өз тезистерінде былай жазды: «Прогрессивті және реакцияшыл халықтар, прогрессивті және реакциялық халықтар, сонымен бірге шаруалардың реакциялық буржуазиялық табиғаты туралы тезисі және славяндардың бірдей реакциялық сипаты (поляктардан басқа) бар деп».
Энгельс Ресейдегі революционерлердің кейбір ілімдеріне бағытталған «демократиялық панславизм» туралы еңбек жазды.
Неміс философтары мен социализмнің негізін салушылар жақында дүниежүзілік соғыс сөзсіз басталады деп сенді, содан кейін монархизм ғана емес, славяндар сияқты бүкіл халықтар тарихи сахнадан кетеді деп ойлады.
Орыс және басқа славян халықтарына осындай көзқарас Маркс және орыс тілді философтармен идеологиялық жанжалға әкелді. Орыс философы Бакунин ұлттық біріккендік идеясы Батыс капитализм идеологиясында нәсілшілдік танытатындығы туралы идеяны тіпті бір шығармасында алға тартты.
Маркс пен Энгельс теориясы тез социалистік революция орыс және еуропалық славяндарды еуропалық жұмысшылардың басшылығымен екінші деңгейлі пролетариат етеді деп сенді. Алғашқы орыс революционерлері Маркске Ресейдегі жақында болатын төңкеріс туралы жазды, бірақ ол мұндай тұжырымдардың сәйкес еместігін атап көрсетті. Ол орыс халқының революционерлерін оның теориясын бұрмалап отыр деп айтты.
Сонымен, Маркс пікірінше – прогрессивті Еуропаның шығысындағы елдер ешқашан социализмге қол жеткізбейді. Оның пікірінше, тек батыста келе жатқан төңкеріс оларға қандай да бір жолмен мемлекеттік жүйе туралы көзқарастарын қайта қарауға көмектеседі.
Бірақ Маркс 1883 жылы қайтыс болды, ол Ресейде биліктің толықтай «социалистік» үкіметтің қолына өткенге дейін 34 жыл ғана өмір сүрмей кетті. Алайда, социализм / коммунизмді жақтаушылар бұған көңілін толмауы болу керек, өйткені Маркс те өмір сүрсе де, 1917 жылғы Ресейдегі қазан төңкерісті революциясын пролетарлық емес және социалистік емес деп айтатын еді.

Керімсал Жұбатқанов, Қазақ – Орыс халықаралық университетінің доценті, тарих ғылымдарының кандидаты.