Тәрбие сағаты: Наурыз – Ұлыстың ұлы күні – Тәрбие сағаттары – Bilim

0
198

Ақтөбе қаласы

№49 жалпы орта білім беретін мектептің

мектепалды даярлау классының мұғалімі Жолаева Құндыз Анатольевна 

Мақсаты: Наурыз мейрамы туралы түсінік беру. Балалардың ойлау, қабылдау, зейін қабілеттерін дамыту. Грамматикалық  тұлғада жүйелі сөйлеуге, мерекелік көңілін көтеру, елге деген  сүйіспеншілікпен бірге, салт-дәстүрді құрметтеуге тәрбиелеу. 
Көрнекіліктер: Наурыз мерекесіне арналған суреттер, киіз үй, шарлар, дөңгелек үстел, бесік.

І. Ұйымдастыру кезеңі 

– Сәлеметсізбе, құрметті ата-аналар, балалар, қонақтар! Бүгінгі Наурыз мейрамына арналған «Наурыз – Ұлыстың ұлы күні» атты ертеңгілігімізді бастауға  рұқсат етіңіздер! 

– Балалар, міне Наурыз да келді. 22 наурыз жыл басы. Наурыз үлкен мейрам. 

Көптен күткен Наурыз тойы арайлы, 

Нұрға бөлеп міне жатыр манайды! 

Мал біткеннің бал татыған ұызды, 

Қуат болып қанымызға тарайды. 

Төрт түлік мал халқымыздың сүйері, 

Көңілімнің күмбірлеген күйі еді. 

«Аман ба» деп мал жаның? 

Бірін-бірі құшақтасып сүйеді. 

– Ал, балалар! Құрметті ата-аналар, ұстаздар! Бәріміз тұрып бір-бірімізді құшақтап, бір-бірімізге жақсы тілектер айтып, Наурыз мейрамымен құттықтайық!

Наурыз – Ұлыстың ұлы күні құтты болсын! 

Ақ мол болсын! 

Жаңа жыл бақ, береке, молшылық әкелсің! 

Ұлы күні кәрі – жас,

Құшақтасып көріскен.

Жаңа ағытқан қозыдай,

Жамырасып өсірген.

Наурыз той құтты болсын!- дей келе

Қыздардың «Қамажай» биін тамашалаңыздар!

Наурыз шығыс күнтізбесінде жаңа жыл басы деп саналады. 21-22 наурызда күн мен түн теңеледі. Наурыз деген сөздің өзі «нау» – жаңа, «руз» – кун деген сөздерден алынып, жаңа жыл деген ұғымды білдіреді. Адамдар Наурызға дайындалады. Олар үй, арық, аула, көшені тазалайды. Ағаш, гүл егеді. Адамдар үйлерінде дастархан жайады. Ән шырқап, би билеп, ойын ұйымдастырады. 

– Құрметті қонақтар, балалар! Наурыз құтты болсын! (бір ата-ана шашу шашады, музыка қосу) 

– Наурыз – бақыттың бастамасы, ұлылықтың ұйытқысы, жақсының жаршысы, ынтымақтың белгісі, өмірге нұр сыйлаған, сезімге гүл сыйлаған халық қастерлейтін күн. 

– Ал, енді біздің кішкентай бүлдіршіндеріміз наурыз мейрамға дайындаған тақпақтарын ұсынады. 
Майгүл.

Жақсыма ма,ата халіңіз

Менің атым наурыз

Балдай тәтті сары уыз,

Алып келдім, алыңыз

Қар астында қыс қалды,

Қар еріді қыс қалды,

Қар еріді су ақты

Алып келдім шуақты

Бүгін наурыз күні деп

Бүкіл адам күлімдеп

Әркім қалап бір  істі

Әрекетке кірісті

Наурыз көже – жыл дәмі

Той дәміне тойыңдар

Тойдан кейін ойын бар

Той-тамаша көріңдер

Билеп ән сап билеңдер

Наурыз тойын әдемі

Әжем еске түсірді

Біздерге арнап әдейі

Наурыз көже пісірді

Кәусар:

Ашылды  да кебеже

Дәм әзірлеу бастталды

Әжем наурыз көжеге

Жеті түрлі ас салды

Бидай, күріш, тары бар,

Ащы құрты тағы бар

Көже -елдің ырзығы


ІІІ. Тақпақтар 
Мансұр: Бата беріп атамыз, 

Бата беріп апамыз, 

Тәтті болып жасалған, 

Наурыз дәмін татамыз.

Әдемі – Армысыздар халайық!

Әркез аман болайық

Наурыз тойын қуанып

Жылды бір қарсы алайық

Дамир: Жылдың басы Наурыз

Жердің басы Наурыз

Мерекеге арналсын

Бүгінгі жыр әніміз

Ернұр: Наурыз күні той думан

Ортамызды ашайық

Ән мен күйді төгілдіріп

Інжу маржан шашайық

Айнамкөз: Жақсылыққа бас болып

Алдымызға ас болып

Келген Наурыз құт болсын

Берері тағы мол болсын!

Сабира: Ата-бабам тойлаған

Наурызым армысың

Қызығына тоймаған

Дархан дала, қырлы шың

Ильяс: Наурыз келді балалар

Көктемді қыр жағалар

Наурыз тойын тойлайық

Жаңа жылды қарсы алайық

Аружан: Ал, балалар ойнайық

Ойнайық та, ойлайық

Күні, түні он үш күн

Наурыз тойын тойлайық

Темирлан: Уа, ағайын, халайық

Мұнда назар салайық!

Мерекесі халықтың

Наурыз тойын бастайық!

Бекжан: Наурыз келді – жыл келді

Тірілтуге гүлдерді

Сәнденеді аналар

Сәбилермен бірге енді

Нұрдәулет: Күттіріп келген жыл басы

Бізбенен бірге жырлашы

Дастарханыма елімнің

Береке – ырыс сыйлашы

Алимұрат: Әнім де саған, биімде

Құт қонақ өзің үнімде

Қуаныш сыйлап еліме

Күнімде Наурыз, күнімде

Хор: Наурыз- Көктем

Тәрбиеші: Көктемнің алғашқы күндерінен бастап жер бетіне қылтиып, бой көтеріп гүлдер өседі. Бұлар көктемнің алғашқы гүлдері деп аталады. Бұл бәйшешек, жауқазын, қызғалдақ.

Нұрасыл: Кіргізіп көркін даланың, 

Бәйшешек қырда қаптады. 

Қызығып ылғи барамын, 

Үзуге бірақ батпадым.

Сабина: Күн мен түн теңеледі, 

Жер шуаққа бөленеді, 

Соны тойлар ел енді. 

Наурыз тойы – салтымыз, 

«Көгерсін» – деп халқымыз, 

Көшеге тал егеміз.

Инабат: Наурыз келді далама, 

Наурыз келді қалама. 

Қуанады ата-ана, 

Қуанады бала да.

Оң болды да жорамыз, 

Төлге толды қорамыз. 

Айран, қымыз толығып, 

Аққа толды шарамыз. 
Диана:

Наурыз болсын әніміз, 

Наурыз болсын сәніміз. 

Наурыз көже көп ішсек 

Жасарамыз бәріміз.

Би :Қыздар

Тәрбиеші: Көктем – жыл мезгілінің әдемі бір кезені. Наурыз айында күн ұзарып, түн қысқарады. Күн көзінің шуағы молаяды. Қар еріп, жырашықтардан су аға бастайды. Көктем – өте көңілді мезгіл

Ислам: Келіп көктем құстары, 

Бау-бақшада ән салды. 

Оларды жас достары, 

Ұя жасап қарсы алды.

Асылжан: Дастарханда дәніміз, 

Жайдарымыз бәріміз. 

Жарасу бар, жаулық жоқ, 

Қандай жақсы Наурыз!

Марлен: Көкке бояп өңірді, 

Көктем келді көңілді. 

Бау-бақшада, орманда, 

Құстар әні төгілді.

Инабат: Қарды ерітіп жылғасы, 

Наурыз келді – жыл басы. 

Шуақ төкті жарық күні, 

Мейрамында халықтың. 

Арман: Балалар-ау, балалар! 

Шақырады далалар. 

Көктем келді гүл алып, 

Құстар келді жыр алып.

Асылай: Ұлыс әр кез оң болсын,

Әр үйде ақ мол болсын.

Не тілесең сол болсын,

Қайда барсаң жол болсын.

Мади:

Адамда малда өзінше

Жүр жадырап далада

Жаңа жылды қарсап тұр,

Кәрі де ,жас та,бала да.

Хор:Жауын


ІV. Жұмбақ 

– Ал енді балалар! Жұмбақтардың шешуін табыңдар: 

Дәмді-дәмді тағамдарды жинайды, 

Қонақтарды көңілдене сыйлайды. 

(дастархан) 

Бұл не? Дұрыс айтасыңдар, балалар! Бұл дастархан. Ал дастарханға қандай қазақтың ұлттық тағамдары қойылады? 

Қазақтың ұлттық тағамдары, 

Жасымнан жақын маған бәрі. 

Теңермес ем оларға мен, 

Ешбір асты ғаламдағы.

V. Ұлттық салт-дәстүрлерімен таныстыру

Қазақ халқы қонақ күтуді де, қонақ болып қыдыруды да қызық көрген. Сондықтан қазақ халқының тойлары да көп болған. Соның біреуі бесікке салу. Бесікке салу тойына жиналғандар өлең айтып, әзіл –қалжын, ұлттық ойындарын ойнап көңіл көтерген. Бесікке салу тойларын ырымын көрсетіп, түсіндіріп беретін ————– апайымызға сөз береміз. 

Бала он екі ай шамасында қаз тұрып, бір-екі аттап үстел жағалап жүреді. Осы кезде балаға арналған қазақ халқында «Тұсау кесер» тойы өткізіледі. Сөз ————– апайымызға беріледі.

VI. Ұлттық ойын «Арқан тартыс»

– Ал, балалар, ендеше «арқан тартыс» ойынын ойнап, күшімізді сынап көрелік! Екі командаға бөлініп арқанды тартасыңдар.Кімнің командасы осы арқанды бірінші болып өзіне қарай тартады, сол команда жеңімпаз болып есептеледі. 1,2,3! Бастаймыз! (балалар арқан тартысады) 

Рахмет! Отырамыз!

Қазақ халқының ежелгі салт-дәстүрінің бірі – бата-тілек білдіру. «Сөз арқылы жаратушыға жалынып, жалбарынып ықпал етуге болады деп түсінген ата-бабаларымыз. «Жаңбырменен жер көгереді, батамен ер көгереді», «Баталы құл арымас» – деген ой-пікірді уағыздап, кейінгі ұрпағына ықылас білдіріп, ақ ниетпен бата беріп, тілек тілеуді дәстүрге айналдырған. Бата  тыңдайық. 

Рахмет! 

Тәрбиеші: Жаз келер, қыстыгүні қысым кетіп, 

Қар, суық, аяз, боран – бәрі кетіп. 

Қасықтай қар, тобықтай тоң қалмайды, 

Табиғат барша жанға рахым етіп. 

Жетпекке үлкендікке жас балалар, 

Жүгірер қырдан ойға дүбірлесіп. 

Шал-кемпір күн шуақтап, көңілі жай, 

Өткен күн, өмірін айтып күбірлесіп. 

Бота, құлын, бұзау, лақ, қозы туып, 

Қуанып ойнақтайды олар да өсіп.


Әлеуметтік желілерде бөлісіңіз: