Сауын сиырларын азықтандыру | туралы қазақша

0
70

Сүтті мал шаруашылығы-мал шаруашылығының аса маңызды саласы, ол ауыл шаруашылығы мен өндірістегі экономикалық тиімділікті елеулі түрде айқындайды. Соңғы жылдары барлық ауыл шаруашылығы сияқты мал шаруашылығында нарықтық қатынастарға көшуге байланысты елеулі өзгерістер болды. Өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы тауарларына бағаның күрт өсуі, азықпен қамтамасыз ету деңгейінің төмендеуі және басқа да факторлар сүт саласындағы және мал шаруашылығының басқа да салаларындағы дағдарысты тудырды. Бұл ірі қара мал басының айтарлықтай төмендеуіне және сүт өнімділігі деңгейінің төмендеуіне әкелді. Қалыптасқан жағдайда колхоздар ең аз еңбек шығынымен мал шаруашылығы өнімдерін, мал азығын және қаржыны ұлғайту үшін қажетті шараларды қолданады. Ол үшін үлкен мүмкіндіктер бар. Ғылымның, техниканың жетістіктерін және өндірістің озық тәжірибесін шебер пайдалану қажет. Мал шаруашылығы өнімдерін өндіру – бұл жануар негізгі орын алатын жүйені білдіретін биотехнология.

Зоотехникалық және мал дәрігерлік ғылымдардың жетістіктерін жүйелі енгізусіз, азықтандыруды, күтіп – ұстауды және күтуді дұрыс ұйымдастырмай, еңбекті ұйымдастырудың прогрессивті нысандарын қолданбай-жануарларда салынған генетикалық әлеуетті ашу мүмкін емес.

Сүтті мал шаруашылығын дамытудың негізгі бағыты оны интенсификациялау болып табылады. Қарқындату тиімділігі мынадай даму жолдарын іске асыру болып табылады:

Сүтті малдың генетикалық әлеуетін толық іске асыру және арттыру.

Жануарларды мол, биологиялық толық азықтандыру.

Сапалы азықтарды жеткілікті мөлшерде дайындау.

Ұтымды технологияларды енгізу.

Жыл сайын бұзылатын сиырларды ұзақ уақыт бойы пайдалану тұрақты және жоғары сауығуды сақтайды – сүтті мал шаруашылығында дағдарысты жағдайдан шығудың кепілі және халықты азық-түлікпен толық қамтамасыз ету.

Азықтандыру жануардың дамуына, өсу қарқындылығына, дене салмағына және өсімін молайту функцияларына әсер етеді. Тек мал азығымен толық қамтамасыз етілген жағдайда ғана мал шаруашылығын дамытуға болады. Қоршаған ортаның барлық факторларынан өнімділікке ең үлкен әсер азықтандыру. Мал шаруашылығы өнімдерінің өзіндік құнының құрылымында сүт өндіру кезінде азықтың үлесі 50-55 %, сиыр еті – 65-70 %, шошқа еті – 70-55% құрайды.

Мал шаруашылығы үшін мал азығының мөлшері ғана емес, ең бастысы, сапасы, яғни олардың құнарлы заттардың құрамымен анықталатын құндылығы маңызды. Жануарлар ағзасына қажетті барлық заттар бар және ұзақ уақыт бойы оның барлық физиологиялық функцияларын қалыпты жөнелтуді қамтамасыз етуге қабілетті рациондар мен жемдер толыққанды болып саналады.

1. Нормаланған азықтандыру негіздері

Мал шаруашылығын қарқындату және өнеркәсіптік негізде өнім өндіру жағдайында ауыл шаруашылығы жануарларын дұрыс толық азықтандыруды ұйымдастыру аса маңызды.

Ауыл шаруашылығы жануарларын толық азықтандыруды ұйымдастыру азықтың сапасымен анықталады. Жануарлардың энергияға, қоректік және биологиялық белсенді заттарға деген қажеттілігін азықтандыру нормаларында көрсетеді.

Нормаланған азықтандыру-бұл жануар физиологиялық қажеттіліктеріне сәйкес қажетті қоректік заттарды алатын азықтандыру.

Азықтандыру нормасы-ағзаның тыныс-тіршілігін сақтау үшін жануардың қажеттілігін қанағаттандыру және жақсы сапалы өнім алу үшін қажетті қоректік заттардың саны. Азықтандыру нормалары мезгіл-мезгіл қайта қаралады. Рационда азықтандыру нормалары сақталмаған жағдайда артық заттар және басқалардың жетіспеушілігі болуы мүмкін. Тәжірибе көрсетіп отырғандай, азықтандырудың жаңа нормаларын сақтау малдардың өнімділігін 8…12% — ға арттыруға және бір мезгілде өнім бірліктерінің өндірісіне Жем шығынын төмендетуге мүмкіндік береді.

Жануарлардың физиологиялық жай-күйін, жасын және өнімділігін ескере отырып, әртүрлі түрлердегі егжей-тегжейлі нормаларда мынадай көрсеткіштер көрсетілген: энергия мөлшері (азықтық бірліктерде, энергетикалық азықтық бірліктерде), құрғақ зат, шикі протеин, қорытылатын протеин, лизин, метионит, цистин, қант, крахмал, шикі клетчатка, шикі май, кальций, фосфор, калий, натрий, хлор, магний, күкірт, темір, мыс, мырыш, марганец, кабальт, йод, каротин, витаминдер: A, D, E, B1, B2, B3, B4, B5, B6, B12, бірқатар жағдайларда С және К витаминдері.

Азықтандыру нормалары негізінде тәуліктік рационды құрайды. Рацион-бұл малдың энергияға, қоректік және биологиялық белсенді заттарға қажеттілігінің нормасына сәйкес келетін, өнімділіктің белгіленген деңгейінде денсаулықты сақтауды және жоғары сапалы өнім алуды қамтамасыз ететін азықтың қажетті саны мен сапасы.

Рационды жануарлардың әрбір жыныстық жетілген тобы үшін белгілі бір уақыт аралығында (тәулік, декада және т.б.) құрайды. Оларды жем-шөп құралдарының болуына байланысты жүйелі түрде қайта қарайды және түзетеді. Егер қоректіліктің негізгі көрсеткіштері бойынша рационы жануардың қажеттіліктеріне сәйкес келсе, оны теңдестірілген деп атайды. Пайыздық рацион барлық нормаланатын көрсеткіштер бойынша теңдестірілуі және оны толық қоректендіру кезінде жоспарланған өнімділік деңгейін қамтамасыз етуі тиіс. Толыққанды рационды жасаған кезде азықтар мен әртүрлі минералды және витаминді азықтарды алу керек. Ол үшін азықтандыру нормаларымен және азықтың құнарлылығымен қатар әрбір азықтың ерекшеліктерін, яғни оның тамақтануын, дәмдік сапасын, органикалық қышқылдардың болуын, азықтың денсаулыққа әсерін, өнімнің өнімділігі мен сапасын білу керек. Рационды құрастыру кезінде оның өзіндік құнын есепке алуға көп көңіл бөлінеді.

Малдарды азықтандыру кезінде рационның құрылымы маңызды, яғни жалпы қоректенудің пайызымен көрсетілген азықтың жекелеген түрлерінің немесе топтарының (ірі, шырынды және концентрацияланған) ара қатынасы. Рационның оңтайлы құрылымын сақтау ас қорыту процесінің қалыпты және рациондағы қоректік заттардың қажетті арақатынасы үшін өте маңызды.

Кестеде бүкілресейлік мал шаруашылығы ғылыми – зерттеу институты (ВИЖ) әзірлеген және сауын сиырларға ұсынылған рационның құрылымы келтірілген.

#Сауын #сиырларын #азықтандыру