Қор Биржасы тәуекел | туралы қазақша

0
1
Advertisement

Қор биржасы алғаш рет Амстердам қаласында капиталдың бастапқы жинақтау дәуірінде (XVII ғ.) пайда болды. Бұл Голландияда капиталистік қатынастардың дамуымен байланысты болды. Англияның әлемдік капиталистік державаға айналуына қарай қор биржасы осы елде кеңінен таралуда. Бастапқыда Биржаның қалыптасуы мемлекеттік борыштың өсуімен байланысты болды, өйткені облигацияларға салынатын капитал кез келген уақытта ақшаға айнала алады. Алғашқы акционерлік қоғамдардың пайда болуымен акциялар биржалық айналымның нысаны болды.

Капитализмнің қалыптасу кезеңінде қор биржасы капиталдың бастапқы жинақталуында маңызды фактор болды. Оның мәні XIX ғасырдың екінші жартысында акционерлік қоғамдардың жаппай құрылуымен және бағалы қағаздар шығарудың өсуімен өсті. Ақша капиталдарының қарқынды жинақталуы және рантье санының артуы бағалы қағаздарға деген сұранысты айтарлықтай арттырды, бұл өз кезегінде биржалық айналымдардың өсуін тудырды, ал қор биржасында басты орынды жеке компаниялар мен кәсіпорындардың акциялары мен облигациялары алды. Ақша капиталдарын акциялар мен облигацияларға, мемлекеттің бағалы қағаздарына ұзақ мерзімді салымдар жүзеге асырыла бастады.

Капиталистік елдердегі қор биржасы жеке Акционерлік қоғамдар немесе жария-құқықтық институттар түрінде ұйымдастырылады. Бірақ кез келген жағдайда оның қызметі Жарғыға негізделген, ол басқару мен оның органдарының функцияларын, оның мүшелеріне қабылдау ережелері мен олардың құрамын регламенттейді. Қор биржасын биржалық комитет немесе Басқарушылар кеңесі басқарады. Биржа мүшелері негізінен брокерлер (жеке тұлғалар) немесе өз клиенттерінің атынан делдалдық функцияларды орындайтын брокерлік компаниялар болып табылады. Брокерлер мен маклерлер делдалдық үшін брокерлік немесе куртаж деп аталатын комиссиялық алады.

Биржада сондай-ақ дилерлер мен джобберлер жұмыс істейді, олар негізінен өз есебінен операциялар жүргізеді және брокерлермен және өзара мәмілелер жасай отырып, бағалы қағаздардың нақты түрімен жұмыс істейді. Әдетте дилерлер немесе джобберлер бағалы қағаздардың бағамдық айырмасына басылатын әдеттегі биржалық алыпсатарлар болып табылады. Биржа мүшесі әрбір жеке тұлға немесе компания емес, тек қана ірі ақша сомасын орын үшін енгізуге және Биржаның бірнеше мүшелерінің ұсыныстарын алуға қабілетті тұлғалар бола алады.

Биржа өзінің бағалы қағаздарын, ең бастысы, акцияларын бір жағынан корпорацияның және қосымша ақша қаражатына мұқтаж кредиттік-қаржылық мекемелердің, ал екінші жағынан жеке тұлғалар, жеке ақша жинақтарын тиімді салуға ұмтылатын әртүрлі ұйымдардың сататын нарық болып табылады. Корпорациялар биржадағы акцияларды сата отырып, салымшыларға өз меншігінің үлесін сатады. Бұл ретте, Биржаның бағалы қағаздар нарығы ретіндегі ерекшелігі, ол арқылы негізінен ескі шығарылымдардың акцияларын сату және сатып алу жүзеге асырылатыны, яғни қолда бар акциялардың бір иесінен екіншісіне ауысуы болып табылады. Мұндай операциялар әдетте жаңа капиталдың пайда болуына әкелмейді,бірақ олар қолма-қол ақшаның санын ұлғайтуға мүмкіндік беретін өтімді құралдарды жасайды. Өтімділігінсіз салымшылар акциялардың жаңа шығарылымдарын сатып ала алмайды. Акцияларды сату бойынша операциялар биржада жүзеге асырылады, бұл ретте орталық және аймақтық биржалар ажыратылады.

Инвестор акцияларды сатып алады-бұл қандай да бір кәсіпорындағы меншік үлесін ғана емес, сонымен қатар кәсіпкердің жауапкершілігі мен белгілі бір қаржылық тәуекелін де сатып алу. Егер корпорация немесе компания пайда болса, акцияларды сатып алушы қосымша табыс түрінде сыйақы алады.

Өзге жағдайда акционер дивидендсіз қалады. Ол сондай-ақ компанияның банкроттығы кезінде өз үлесін жоғалтуы мүмкін.

Акцияларды сатып алушылар (инвесторлар) олардың құндылығы банктердегі салымдардан немесе мемлекеттік бағалы қағаздардағы салымдардан едәуір тезірек өсе алатындай етіп тартады. Экономикалық серпіліс, инфляциялық үдерістер жағдайында акцияның бағасы әсіресе тез өсуде. Тартымдылығы, мұндай нысанды салу капиталдың түсіндіріледі, сондай-ақ белгілі бір салықтық жеңілдіктер. Осының арқасында акционерлер саны үнемі артып келеді. Биржа, негізінен, биржа арқылы бағалы қағаздарға ішінара салынатын кәсіпорындардың зейнетақы қорлары арқылы салымшылардың үлкен санын жанама түрде қабылдайды.

ҚР Заңнамасы бойынша қор биржасы ұғымы
37-бап. Қор биржасы

1. Қор биржасы жабық акционерлік қоғам нысанында бағалы қағаздар рыногының кәсіби қатысушылары құратын коммерциялық емес өзін-өзі реттейтін ұйым болып табылады.

Уәкілетті органның шешімі бойынша қор биржасының акцияларын сатып алу құқығы бағалы қағаздар нарығының кәсіби қатысушылары болып табылмайтын, бірақ заңдарға сәйкес бағалы қағаздардан басқа өзге қаржы құралдарымен мәмілелерді жүзеге асыруға құқығы бар заңды тұлғаларға берілуі мүмкін.

2. Қор биржасының қызметі өзін-өзі өтеу қағидатына негізделеді және оның қызметінен түскен табыстар Биржаның материалдық-техникалық дамуына пайдаланылады.

3. Қор биржасы бағалы қағаздар нарығындағы өз қызметінде Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдарынан тәуелсіз.

4. Қор биржасының жұмыс істеуі ерекше болып табылады және қызметтің кез келген басқа түрлерін жүзеге асырумен сыйыспайды.

Қор биржасының тауар биржаларының функцияларын орындауға құқығы жоқ.

6. Қор биржасының қаржы құралдарымен операциялар жүргізуге қызмет көрсететін қосымша құрылымдық бөлімшелер, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес филиалдар мен өкілдіктер құруға құқығы бар.

Қор Биржасының Функциялары
Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес қор биржаларында міндетті функциялар тізімі бар:

38-бап. Қор биржасының функциялары

Қор биржасы:

өз мүшелеріне арнайы жабдықталған үй-жайларды және (немесе) арнайы бағдарламалық-техникалық кешендерді қоятын қаржы құралдарымен мәмілелерді жасау немесе тіркеу үшін сауда алаңдарын (сауда жүйелерін) ұсынады;

қаржы құралдарымен сауданы ұйымдастырады;

жүзеге асырады, белгіленімді қаржы құралдарының;

өз мүшелеріне ұйымдастырушылық, ақпараттық, консультациялық қызметтер көрсетеді;

өзінің аналитикалық зерттеулерін жүргізеді;

қаржы нарығындағы (қаржы құралдары мен қаржы қызметтері нарығында) құқықтық қатынастар субъектілері арасындағы заңнамада көзделген тәртіппен және шарттарда өзара есеп айырысуға ықпал етеді;

Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген өзге де функцияларды жүзеге асырады.

Биржаның функцияларында тек өзіне тән және әдетте кез келген басқа сауда ұйымдары айналыспайтын қызмет көрсетіледі. Биржаның негізгі функциялары мыналар болып табылады.

1. Ашық жария сауда-саттық өткізу үшін биржалық жиналыстарды ұйымдастыру (сурет. 2.3). Бұл функция қамтиды:

биржалық сауда-саттықты ұйымдастыру;

биржалық сауда ережелерін әзірлеу;

сауданы материалдық-техникалық қамтамасыз ету;

биржа қызметкерлерін оқыту;

сауда-саттыққа қатысушылар үшін біліктілік талаптарын әзірлеу  Сауданы ұйымдастыру үшін биржа ең алдымен ашық биржалық сауда-саттық жүргізетін сатушылар мен сатып алушылардың көп санын сыйдыра алатын жақсы жабдықталған «нарықтық орын» (биржалық зал) болуы тиіс. Қазіргі заманғы электрондық байланыс құралдарын пайдалану сауда жасаушылардың бір жерде болуын талап етпейді, ал электрондық компьютерлік терминалдар арқылы сауданы жүргізуге мүмкіндік береді. Бірақ бұл жағдайда да биржа жоғары тиімді электрондық сауда жүйесін қамтамасыз етуге арналған.

Сауданы ұйымдастыру биржадан сауда ережелерін, яғни сауда-саттыққа қатысушылардың залдағы тәртіп нормалары мен ережелерін әзірлеуді және қатаң сақтауды талап етеді.

Сауда-саттықты материалдық-техникалық қамтамасыз ету биржалық залдың жабдықталуын, сауда-саттыққа қатысушылардың жұмыс орындарын, биржада және т. б. барлық үдерістерді компьютерлік қамтамасыз етуді қамтиды.

Биржалық сауда-саттықты жүргізу үшін Биржаның жоғары білікті қызметкерлері штаты болуы тиіс.

Биржалық сауда-саттыққа қатысатын биржа мүшелері биржада жұмыс істеу ережелерін білуі, биржалық сауда-саттыққа байланысты барлық қызмет салаларында қажетті білімі мен практикалық дағдылары болуы тиіс.

#Қор #Биржасы #тәуекел

Рақмет ретінде жарнаманы баса кетіңіз

Ең соңғы жаңалықтарды KzNews.KZ телеграм каналынан оқи аласыз! Телефоныңызға тікелей келетін ақпаратқа жазылыңыз. 

 
Загрузка...

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Пікіріңізді енгізіңіз!
мұнда сіздің атыңызды енгізіңіз