Малдарды өсіру және бордақылауда есепке алу туралы қазақша

0
200

Бүгінгі күні Ауыл шаруашылығын терең дағдарыстан көтеру өте маңызды болды, ол бірнеше жылдан бері құлдырауға келеді. Ол толығымен шығынды болды. Біз жас мамандар ретінде ауыл шаруашылығы еліміздің ең табысты салаларының біріне айналуы үшін жетілдіруіміз қажет.

Менің ойымша, бұл дағдарысты еңсерудің басты кезеңі малдарды өсіру мен бордақылаудың жақсаруы болады. Бүгінгі күні сала өте күрделі жағдайда тұр: мал мен құс басы сыни деңгейге дейін азайды, оны пайдаланудың тиімділігі өте төмен, нәтижесінде өнім өндірісі азайды. Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарында да, халықтың шаруашылықтарында да қысқарып келе жатқан мал мен құс бастарының беталысы аса үлкен алаңдаушылық тудырады.

Бұл күрделі міндет, себебі ересек мал негізгі табыннан бордақылауға ауыстырылған. Сондықтан жануарларға жеке көзқарас маңызды. Малдардың төлдерін, құстарды, аңдарды, қояндарды, жеті»бал арасын, ересек малды, негізгі табыннан, халықтан қабылданған малды күтіп-бағуға қойылатын жалпы талаптарды білу маңызды.

Сондықтан 21 «өсіру және бордақылаудағы Жануарлар» шоты бойынша курстық жұмыстың тақырыбы мен үшін ғана емес, жалпы ауыл шаруашылығы үшін де өте маңызды және өзекті болып табылады.

Осы шот бойынша есеп саны, салмағы (аңдар мен ара ұяларын қоспағанда) және құны бойынша жүргізіледі. ІҚМ, қой, жылқы төлдерін туған жылы бойынша жыныстық-жас топтары бойынша, шошқаларды – айлар бойынша, ал құстарды – күндер бойынша есепке алады. Аңдардың түрлері бойынша, қояндардың тұқымдары бойынша есепке алынады. Асыл тұқымды малдың әрбір түрінің төлін тұқымдар бойынша есепке алады.

Өсіру және бордақылау кезінде жануарлар өзінің тірі салмағын, демек, құнын арттырады. Сондықтан оларды ай сайын толық (ІҚМ, шошқа) немесе ішінара (қой, құс) өлшейді немесе өсім құнын азықтық-күндердің санына және олардың құнына қарай анықтайды. Олардың өсу құнына ай сайын еұ бағалайды.

Менің ойымша, әрбір асыл тұқымды кәсіпорында, құс фабрикасында, өнеркәсіптік негізде мал шаруашылығы өнімдерін өндіру кешендерінде, ет комбинаттарында есепке алу дұрыс және уақтылы жүргізілуі қажет. Жануарлардың жаңа өнімді түрлері үнемі пайда болуы, сондай-ақ өлу салдарынан жануарлардың шығып кетуін азайту қажет. Жануарлар сатуға шығып, пайда әкелсе, ал сатудан түскен табыс (түсім) әрбір ауыл шаруашылығы кәсіпорнында саланы кеңейтуге және жетілдіруге бағытталатындай етіп жасау. Бұл Украинадағы мал шаруашылығы саласын кеңейту үшін түрткі болады. Бізде мамандар көп, сондықтан мұны істеу қиын емес. Бірақ бұл үшін уақыт пен шыдамдылық қажет.

1-бөлім. «Малдарды өсіру және бордақылауда есепке алу бойынша операциялар».

1.1 экономикалық мазмұны және бухгалтерлік есеп объектісі.

Ауыл шаруашылығының салалық ерекшеліктері өндірістің ұйымдастырылуы мен технологиясына және тиісінше бухгалтерлік есепті құруға айтарлықтай әсер етеді. Халық шаруашылығының бірде-бір саласы жоқ арнайы есепке алу объектілеріне дейін өсіретін және бордақылайтын жануарлар жатады.

Қазіргі экономикалық жағдайда Украинада мал мен құс санының көлемі айтарлықтай азайды.

Қоғамдық сектордың шаруашылықтарында шаруашылықтардың барлық санаттарында мал мен құстың жалпы санының үштен бір бөлігі өсіріледі. Мен малдардың сапалы жағдайын қарастырсам, жеке секторда бұл өнімділігі жоғары, өміршең, өнімділігі төмен және өлім-жітімі жоқ мал.

Сондықтан қоғамдық сектордың шаруашылықтары үшін мал басын және әсіресе ірі қара мал төлін толықтырудың айтарлықтай резерві болып тұрғындардың қосалқы шаруашылықтары қалуда.

Мал төлдері мен малдарды өсірудегі және бордақылаудағы материалдық айналым қаражатының ерекше тобын құрайды. Өзінің экономикалық жағдайы бойынша өсірудегі және бордақылаудағы жануарлар мал шаруашылығы саласының аяқталмаған өндірісі болып табылады. Бұл өзгерістер жануарларды асырауға және оларды сатуға, союға немесе негізгі табынға ауыстыруға дейінгі азықтандыруға арналған шығындармен байланысты.

Сонымен қатар, өсіруден және бордақылаудан кейін осы топтың малдарын етке сойып сатуға болады, бұл оларды материалдық айналым құралдарына жатқызуды алдын ала анықтайды.

Бүгінгі күні 9 «қорлар» бухгалтерлік есеп Ережесіне(стандартына)сәйкес басқа ө (С) БУ болмаған кезде мал төлдері мен бордақылаудағы малдар (егер олар жоғарыда аталған ө(С)БУ 9-ға сәйкес бағаланса) олардың қорларды әдеттегі шаруашылық қызмет жағдайында одан әрі сату үшін ұсталатын активтер ретінде анықтауға сәйкес келетін және өндіріс өнімін одан әрі сату мақсатында өндіріс процесінде болатын қорлар қатарына жатқызылады.

Мал шаруашылығында өндіріс процесін жануарларды түгендеу есебінен бөлу үшін бухгалтерлік есепте жеке синтетикалық шоттар енгізілді, олар бір жағынан жануарларды өсіру мен бордақылау шығындарын жинақтауға және жүйелеуге, олардың тірі салмағының ұлғаюын қадағалауға, екінші жағынан қолда бар мал басын, оның тірі салмағын, есепті кезеңнің басындағы құнын, сондай – ақ осы көрсеткіштердің есепті кезеңдегі өзгерістерін есепке алуға мүмкіндік береді.

Малдың, құстың және бордақылаудағы малдың төлінің құрамына өз шаруашылығында өсірілген және сырттан сатып алынған мал басы кіреді: төл алынған сәттен бастап негізгі табынға ауыстырылғанға немесе кеткенге дейін барлық түрдегі төлдер, бордақылаудағы мал. Бұған тексерілетін тұяқты малдардың дәндері мен шошқалары жатады, ал негізгі табындағы малдарды өсіретін мамандандырылған шаруашылықтарда – төлдеу сәтінен бастап сатылуға дейінгі сиыр да, сондай-ақ бал араларының отбасылары да жатады.

Ауыл шаруашылығы кәсіпорындары бұл объектіге азаматтарға шарттар бойынша өсіруге берілген және сату үшін халықтан қабылданған жануарларды да қосады.

Төлдің құрамына малдар, құс және бордақылаудағы малдар, өнімді малдың негізгі табынының (сүтті және етті бағыттағы сиырлар мен бұқалар; тексерілгендер жоқ шошқалар, қабандар; аналық қойлар, тұқымдық қошқарлар мен қойлар, ешкілер мен ешкілер) және жұмыс малдары (жылқылар, өгіздер және т.б.) кірмейді.

Төлді өсіру және мал табынында мал бордақылау кезінде өзгерістер орын алады. Басқа шаруашылықтарда және азаматтардан мал сатып алу есебінен өз шаруашылығында төл алу есебінен мал басы көбейеді. Бордақылау тобына негізгі табыннан жарамсыз мал келіп түседі. Жануарлар өседі, бір жас тобынан екіншісіне ауысады,тірі салмағын, сәйкесінше құнын арттырады. Малдардың едәуір бөлігі ет комбинаттарына, басқа кәсіпорындар мен азаматтарға сату салдарынан шаруашылықтан шығарылады; бөлігі негізгі табынға ауыстырылады; бір бөлігі етке сойылады және жануарлардың өлуі, амалсыз сою, жетіспеу, ұрлау және тағы басқа жағдайлар орын алады. Бұл үдерістердің барлығы бухгалтерлік есепте көрініс табуы тиіс.

1.2 малды өсіру және бордақылауда есепке алу міндеттері.

Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарында өсіру мен бордақылауда жануарларды есепке алудың негізгі міндеттері::

-Басқару шешімдерін қабылдау үшін мал басының түрлері бойынша олардың бар-жоғы және жыныстық-жас топтары туралы жедел ақпаратпен басшылар мен мамандарды тұрақты түрде қамтамасыз ету;

— Операцияларды тиісті құжаттармен уақытылы және дұрыс ресімдеу және өсіруде және бордақылауда мал басының құрамында болып жатқан барлық өзгерістер және өнім алу туралы дұрыс мәліметтерді қамтамасыз ету;

— Жануарларды ұстау орындарында және олардың қозғалысының барлық кезеңдерінде жануарлардың сақталуын бақылау; жануарлардың өлуінен болған шығындарды анықтау және кінәлі тұлғаларды анықтау; жануарлардың жетіспеуіне, ұрлануына және өлуіне жол бермеу мақсатында іс-шараларды жүзеге асыру;

— Өндірістік бөлімшелердің азыққа қажеттілігін анықтау мақсатында мал басының қозғалысы туралы деректерді күн сайын тіркеуді қамтамасыз ету;

— Малды өсіру және бордақылау нәтижелерін анықтау үшін тірі салмақтың өсімі туралы нақты деректер болу үшін ай сайын өлшеуді қамтамасыз ету;

— Жануарлар түскен кезде олардың бастапқы құнын дұрыс есептеу; шығарылған кезде оларды бағалау.

Фермаларда және ауыл шаруашылығы кәсіпорнының бухгалтериясында төлдерді есепке алуға жауапты – мал шаруашылығындағы есеп бойынша бас бухгалтер және бухгалтер.

Мал төлінің, құс пен малдың бордақылаудағы сақталуына бақылауды жүзеге асырудың қажетті алғышарттары болып табылады.:

— Жануарлар санын тексеру және өсімін анықтау, қабылдау және босату кезінде оларды міндетті өлшеу;

— Фермалардағы мал басының есебін уақытылы және дұрыс жүргізуге бақылау жүргізу;

— Мал басы мен массасының жоғалуына жол бермеу мақсатында түгендеуді жүйелі түрде жүргізу;

— Адамдардың тізбесін белгілеу және олармен толық материалдық жауапкершілік туралы шарттар жасасу, егер олар жануарларды қабылдауға және жіберуге, оларды өлшеуге, осы операцияларды дұрыс және уақтылы ресімдеуге, сондай-ақ оларға бекітілген жануарлардың сақталуына жауап берсе;

— Жұмыстан босату және орнын ауыстыру-материалдық жауапты тұлғалар бас бухгалтердің келісімімен;

— Шаруашылықта жануарлардың орнын ауыстыру құжаттарына қол қою, сондай-ақ рұқсат беру құқығы берілген лауазымды тұлғалардың тізбесін бекіту (оларды кәсіпорыннан тысқары жерлерге әкетуге рұқсат қағазына қол қою). Бұл адамдардың тізімдері, сондай-ақ олардың қол қою үлгілері құрылымдық бөлімшелерге (фермаға, бригадаға, цехқа және т.б.) берілуі тиіс.

#Малдарды #өсіру #және #бордақылауда #есепке #алу