Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің соңғы мәліметіне сүйенсек, бүгінгі таңда елімізде әлі күнге дейін 34 проблемалық құрылыс нысаны, яғни халық тілімен айтқанда сағызша созылған бітпейтін құрылыстар бар, деп хабарлайды kznews.kz
Ұлттық статистика бюросы ағымдағы жылдың тоғыз айында құрылыс жұмыстарының көлемі 11,5%-ға артып, 7,8 триллион теңгеге жеткенін көкке көтере мақтағанымен, дәл осы триллиондардың тасасында өздерінің маңдай тер, пақыр ақшасынан айырылып, бармақ тісте қалған үлескерлердің зары мен көз жасы жатыр. Екі жақты таразылап қарасақ, бұл түйткілді тек құрылыс компанияларының ашкөздігінен немесе тек мемлекеттің бақылауының әлсіздігінен көрген бір жақтылық болар еді. Өйткені бұл мәселенің тамыры тереңде: бір жағынан, заңның саңылауларын шебер пайдаланған пысықай мердігерлер мен мемлекеттік органдардың салғырттығында жатса, екінші жағынан, қарапайым халықтың «арзанның сорпасы татымас» дегенді ескермей, құқықтық сауатсыздық танытып, алданып қалуында болып тұр. Құрылыс саласында заң бұзушылықтардың жылдар бойы тыйылмай келуінің басты себебі — компаниялардың заңды айналып өтіп, ресми үлескерлік келісімшарттың орнына «алдын ала брондау», «ниет шарттары» сияқты заңсыз құжаттар арқылы халықтан ақша жинауды әдетке айналдырғанында. Мемлекет тарапынан жасалатын бақылаудың әлсіздігі мен жергілікті әкімдіктердің «бас жарылса тақия ішінде» деп, мәселе ушыққанша селт етпей отыруы да осы былықтың етек жаюына май құйды. Ал тұрғындар болса, ресми рұқсаты жоқ компанияларға миллиондарын өз қолдарымен санап беріп, соңында ішкені ірің, жегені желім болып, табалдырық тоздыруға мәжбүр болады.
Халықаралық тәжірибеге көз жүгіртсек, бұл дертті емдеудің тиімді жолдары әлдеқашан ойлап табылған. Мысалы, Сингапур мен Германияда үлескерлердің ақшасы тікелей құрылыс салушының қалтасына емес, банктегі арнайы эскроу-шоттарға түседі де, құрылыс толық аяқталып, үй пайдалануға берілгенше компания ол қаржыға қол жеткізе алмайды. Бұл өз кезегінде қолды бір сілтеп қашып кету қаупін түп-тамырымен жояды. Ал көршілес Қытайда соңғы жылдары тұрғын үй нарығындағы дағдарыстан кейін мемлекет құрылысы тоқтаған әрбір нысанды қатаң бақылауға алып, мердігерді банкрот деп таныса да, ғимаратты басқа инвесторлар есебінен аяқтауды заңмен міндеттеді. Еліміздің Көлік және құрылыс министрлігі бұл 34 нысанды алдағы уақытта «Халықтық құрылыс» жобасы аясында толықтай аяқтап, үлескерлердің мәселесін шешуге уәде беріп отырғаны көңілге демеу. Алайда «ауру қалса да, әдет қалмайды» демекші, жүйелі өзгерістер болмай, халықтың құқықтық сауаттылығы артпай, құрылыс компанияларының жауапкершілігі қатаңдатылмай, бұл мәселенің толық шешілуі екіталай. Соңғы кездері елімізде құрылыстың 89%-ы жеке ұйымдар еншісінде болғандықтан, нарықтағы бақылауды босаңсытуға мүлдем болмайды. Сондай-ақ әрбір азамат жеті рет өлшеп, бір кесіп, Қазақстан тұрғын үй компаниясының ресми тізімдерін тексеріп барып қана келісімшартқа отыруы тиіс. Сонда ғана біз зарыққан үлескерлердің санын азайтып, жауапкершіліктен қашатын құрылыс алпауыттарының тұмсығын тасқа тигізе аламыз.