20 қаңтар, 2026
АҚШ-та Дональд Трамп жүктілік кезінде Тайленол (парацетамол) қабылдау аутизм қаупін арттыруы мүмкін екенін айтып, қоғамда үлкен талқы туғызды. Бірақ медицина мамандары мен өндіруші бұл байланысты дәлелденбеген деп санайды, деп хабарлайды kznews.kz.
Ақ үй маңындағы мәлімдеме кезінде Дональд Трамп жүкті әйелдерге: «Don’t take Tylenol» («Тайленол ішпеңдер») деп, бұл дәріге барынша сақ болуға шақырған. Сол сәтте ол денсаулық сақтау саласындағы командасымен бірге ацетаминофен (парацетамол) мен аутизм арасында байланыс болуы мүмкін деген пікірді алға тартқан.
Бұған жауап ретінде Тайленолды өндіретін Kenvue компаниясы президенттің сөзі ғылыми тұрғыда негізсіз екенін мәлімдеді. Компанияның айтуынша, «қолда бар ғылыми деректер» ацетаминофеннің аутизмге себеп болатынын дәлелдемейді және мұндай мәлімдемелер жүкті әйелдерді шатастырып, қажет емнен бас тартқызуы мүмкін.
Дегенмен дау мұнымен бітпеді: 2025 жылғы 22 қыркүйекте АҚШ-тың FDA ұйымы ацетаминофенді жүктілік кезінде қолдану туралы жапсырма (label) мәтінін қайта қарау процесін бастағанын хабарлаған. Бірақ сол ресми хабарламада да маңызды ескерту бар: кей зерттеулерде «байланыс» сипатталғанымен, «себеп-салдарлық қатынас» дәлелденбеген; әрі жүктілік кезінде жоғары қызудың өзі ұрыққа қауіп төндіруі мүмкін екені айтылған.
Ал 2026 жылғы 16 қаңтарда жарияланған жаңа ауқымды ғылыми шолу (43 зерттеу, 1 миллионнан астам бала дерегі) ең қатаң әдістер қолданылған жұмыстарда парацетамолдың аутизм, ADHD немесе интеллект бұзылыстарын арттыратыны дәлелденбегенін көрсетті. Зерттеу авторлары әлсіз «байланыс» болып көрінетін нәтижелер көбіне басқа факторлармен шатасатынын (мысалы, дәріні ішкізген себеп — қызу, инфекция, ауырсыну) атап өткен.
Мұндай тұжырым бұрынғы ірі деректермен де үндеседі. Мәселен, 2024 жылы JAMA журналында шыққан Швециядағы популяциялық зерттеуде бастапқы модельдерде өте аз өсім байқалғанымен, туған бауырларды салыстырған талдауда аутизм де, ADHD де, интеллект бұзылысы да бойынша тәуекел артпаған. Яғни, «отбасылық/генетикалық факторлар» әсері негізгі түсіндірме болуы ықтимал. (jamanetwork.com)
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы да сақтыққа шақырып, жүктілік кезіндегі ацетаминофен (парацетамол) мен аутизм арасында «дәйекті, қорытынды ғылыми дәлел жоқ» екенін мәлімдеген. WHO әйелдерге дәріні міндетті түрде медицина қызметкерінің кеңесімен ғана қолдануға кеңес береді.
Жиі қойылатын сұрақтар
Парацетамолды жүктілік кезінде мүлде ішпеу керек пе?
Дәрігерлер әдетте оны қажет жағдайда, нұсқаулыққа сай және дәрігер кеңесімен қолдануды айтады.
Қызу көтерілсе не істеген дұрыс?
Өзін-өзі емдемей, жүкті әйелге қауіпсіз тактиканы дәрігермен нақтылаған дұрыс, өйткені жоғары температураның өзі қауіп факторы болуы мүмкін.
Аутизмнің нақты себебі белгілі ме?
Ғылыми орта аутизмнің себептері көп факторлы екенін, ең ірі тәуекелдердің бірі генетика екенін айтады.
