Бүгін, 14:00
2025 жылғы деректер Қазақстандағы урбанизацияның қарқынды жүріп жатқанын көрсетеді. Ел халқының басым бөлігі ірі қалалар мен қалалық агломерацияларда шоғырлануда, бұл әлеуметтік-экономикалық даму, көші-қон үдерістері және аумақтық жоспарлау үшін маңызды фактор болып отыр. Қалалық агломерация халқы ұғымы қала аумағын ғана емес, сонымен қатар оған іргелес жатқан, үздіксіз урбандалған аумақтардағы тұрғындарды қамтиды. Осы тәсіл қалалардың нақты демографиялық және экономикалық ауқымын дәлірек бағалауға мүмкіндік береді, деп хабарлайды kznews.kz.
Зерттеу нәтижелері бойынша, Қазақстандағы ең ірі қалалық агломерация — Алматы. 2025 жылы Алматы агломерациясында 2,3 миллионнан астам адам тұрады. Қала елдің қаржы, мәдениет және білім беру орталығы ретіндегі рөлін сақтап отыр және ішкі көші-қонның негізгі тартылыс нүктесі болып қала береді. Демографиялық болжамдар Алматы агломерациясының ұзақ мерзімді перспективада 3 миллионнан астам тұрғынды қамтуы мүмкін екенін көрсетеді.
Екінші орында Шымкент агломерациясы орналасқан. Халық саны 1,18 миллионнан асатын бұл қала жоғары табиғи өсімімен және оңтүстік өңірлерге тән демографиялық құрылымымен ерекшеленеді. Шымкенттің жылдам өсуі оны Қазақстандағы ең серпінді дамып келе жатқан урбанистік орталықтардың біріне айналдырды. Үшінші орында елорда Астана тұр. Астана агломерациясының халқы 1,06 миллионнан асады. Өсу қарқыны салыстырмалы түрде баяу болғанымен, қала әкімшілік, саяси және институционалдық орталық ретінде стратегиялық маңызын сақтап отыр.
Алматы, Шымкент және Астанадан кейінгі қалалар негізінен өңірлік орталықтар ретінде қалыптасқан. Ақтөбе, Қарағанды, Ақтау, Семей және Павлодар қалаларының агломерация халқы 250 мыңнан 500 мың адамға дейін жетеді. Бұл қалалар өнеркәсіп, көлік-логистика және энергетика салаларымен тығыз байланысты. Әсіресе Ақтау қаласы халық санының жоғары өсім қарқынымен ерекшеленеді, бұл Каспий маңы аймағындағы мұнай-газ саласының дамуы мен инвестициялық тартымдылықпен түсіндіріледі.
Орташа көлемдегі қалалар арасында Тараз, Талдықорған, Жаңаөзен, Түркістан және Теміртау сияқты елді мекендерде халық санының айтарлықтай өсуі байқалады. Түркістан қаласының өсуі оның облыс орталығы мәртебесін алуы және туристік, рухани орталық ретіндегі рөлінің күшеюімен байланысты. Ал солтүстік өңірлердегі кейбір қалаларда, соның ішінде Қостанай мен Петропавлда, демографиялық өсімнің баяулауы немесе халық санының азаю үрдісі байқалады. Бұл еңбек көші-қоны мен халықтың оңтүстік және ірі мегаполистерге шоғырлануымен байланысты.
Зерттеу сонымен қатар шағын қалалар мен қала маңындағы елді мекендердің маңызының артқанын көрсетеді. Халқы 50–100 мың аралығындағы Сайрам, Сарыағаш, Жетісай, Жаркент, Есік және Бейнеу сияқты қалалар ірі агломерациялардың серігі ретінде дамып, тұрғын үй құрылысы мен еңбек нарығында маңызды рөл атқаруда. Бұл үдеріс агломерациялық даму моделінің күшейіп келе жатқанын дәлелдейді.
Жалпы алғанда, 2025 жылғы мәліметтер Қазақстандағы урбанизацияның аумақтық теңсіз сипатта жүріп жатқанын көрсетеді. Халық негізінен оңтүстік және батыс өңірлерге, сондай-ақ ірі қалалық агломерацияларға шоғырлануда. Алдағы жылдары бұл үрдіс жалғасып, қала маңы аймақтарының кеңеюі мен агломерациялардың экономикалық және әлеуметтік рөлінің артуына алып келеді.
Дереккөзі:
Біріккен Ұлттар Ұйымы, Экономикалық және әлеуметтік істер департаменті, Халық саны бөлімі (2025). Әлемдік урбанизация перспективалары: 2025 жылғы қайта қаралған нұсқа, электрондық басылым.
