Қазақстан посткеңестік кеңістіктегі ең серпінді дамып келе жатқан экономикалардың қатарындағы позициясын нықтай түсті, деп хабарлайды kznews.kz.
Бұл өсімнің негізгі тірегі – құрылымдық реформаларды жүйелі жүргізу, өнеркәсіпті әртараптандыру және инвестициялар тарту саясаты. 2025 жылдың қорытындысы бойынша ЖІӨ өсімі 6,5%-ды құрап, ел ТМД кеңістігіндегі көптеген әріптестерінен, соның ішінде Ресейден де озып шықты және шамамен 3% деңгейінде болжанып отырған әлемдік орташа өсім көрсеткішінен айтарлықтай жоғары нәтиже көрсетті.
Экономикалық даму жүйелі сипат алып, негізгі салалардың барлығын қамтып отыр. Өткен жылы өнеркәсіп өндірісі 7,4%-ға артты, оның ішінде өңдеу өнеркәсібі 6,4% өсім көрсетті. Ең жоғары қарқын азық-түлік өнеркәсібінде – 8,1%, химия секторында – 9,8%, мұнай өңдеуде – 5,9% және машина жасауда – 12,9% тіркелді. Жүк тасымалы көлемінің артуы және Қазақстанның Қытай мен Еуропа арасындағы транзиттік көпір ретіндегі рөлінің күшеюі есебінен көлік секторы 20,4% өсім көрсетті. Ірі инфрақұрылымдық және әлеуметтік жобалардың іске асырылуы аясында құрылыс саласы 15,9%-ға ұлғайды, ал сауда 8,9% артты, бұл негізінен көтерме сауда есебінен қамтамасыз етілді.
Қазіргі экономикалық цикл – соңғы он жылдағы экономиканың құрылымдық трансформациясының заңды нәтижесі. Өңдеу өнеркәсібінің ЖІӨ-дегі үлесі 2014 жылғы 10,2%-дан 2024 жылы 12,4%-ға дейін өсті, ал өндіруші сектордың үлесі керісінше 15,2%-дан 12%-ға дейін қысқарды. Осы кезеңде өңдеу өнеркәсібіндегі өндіріс көлемі шамамен 50%-ға артып, орташа жылдық өсім 4%-дан жоғары болды.
Өзгерістер әсіресе машина жасау саласында айқын көрінеді. Жеңіл автомобильдер өндірісі төрт есеге ұлғайып, 2025 жылы 159 мың бірлікке жетті. Жүк көліктері, тракторлар мен астық жинайтын комбайндар шығару бірнеше есе артты. Қосылған құны жоғары өнім экспорты 2014 жылғы 18,4 млрд доллардан 2024 жылы 28,8 млрд долларға дейін өсіп, елдің шикізаттық модельден өңдеуге бет бұрғанын көрсетіп отыр.
Соңғы жылдары бұл үдеріс айтарлықтай жеделдеп, ел ішінде Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «инвестициялық циклі» ретінде жиі атала бастады. Тек 2025 жылдың өзінде Қазақстанда халықаралық брендтердің автомобиль өндірісі, жолаушыларға арналған теміржол вагондары, автокомпоненттер шығару кәсіпорындары іске қосылып, John Deere техникасын жергіліктендіру жобасы басталды.
Сонымен қатар ірі компаниялар сирек кездесетін металдар мен цифрлық технологияларды дамытуға инвестиция салуда. Eurasian Resources Group жобалары Қазақстанды галлий өндіру бойынша әлемдегі екінші ірі өндіруші деңгейіне шығаруға мүмкіндік береді, ал жасанды интеллект технологиялары өндіріс, энергетика, логистика және өнеркәсіптік қауіпсіздік жүйелеріне барған сайын кеңінен енгізіліп жатыр.
Тұтыну тауарлары сегментіндегі трансұлттық корпорациялар да елдегі қатысуын күшейтуде. PepsiCo Орталық Азиядағы ең ірі снек өнімдері зауытын салуға 160 млн доллардан астам инвестиция құйып, жергілікті фермерлерді өз жеткізу тізбегіне қосып, кезең-кезеңімен толықтай жергілікті шикізатқа көшуді жоспарлап отыр. Көп жылдан бері Қазақстанда импорттаушы ретінде жұмыс істеп келген Mars компаниясы жылына 100 мың тоннаға дейін үй жануарларына арналған жем өндіретін зауыт салуға дайындалуда. Инвестиция көлемі 88,8 млрд теңгеден (шамамен 180 млн доллар) асады.
Экономика көлемі бойынша Қазақстан өңірдегі сөзсіз көшбасшы болып қала береді. ХВҚ дерегінше, 2025 жылы елдің ЖІӨ көлемі 319 млрд долларға жетіп, Қазақстан әлемдегі ең ірі 50 экономиканың қатарына енді. Салыстыру үшін айтсақ, Өзбекстанның ЖІӨ-і 159 млрд доллар, Әзербайжандыкі шамамен 80 млрд доллар деңгейінде бағаланады.
Инвестициялық динамика да бұл позицияларды нығайта түсуде. БҰҰ-ның ЭСКАТО деректері бойынша, 2025 жылы Қазақстан greenfield-жобаларға шамамен 19 млрд доллар инвестиция тартты, бұл Солтүстік және Орталық Азия өңіріндегі осындай инвестициялардың 89%-ына тең. 2024–2029 жылдарға арналған инвестициялық саясат логистика, энергетика, өңдеу өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы және цифрлық сервистер сияқты басым салаларды нысаналы қолдауға бағытталған.
Инвесторларды сүйемелдеуде Үкімет жанындағы Инвестициялық штаб негізгі рөл атқарады. Ол бизнес мәселелерін жедел шешуге арналған «бір терезе» форматында жұмыс істейді. 2025 жылдың күзіне қарай штабтың қолдауымен жалпы құны шамамен 113 млрд доллар болатын 210-нан астам жоба жүзеге асырылды.
Индустриялық саясатпен қатар мемлекет адами капиталды дамытуға да басымдық беріп отыр. 2026 жылға арналған бюджетте әлеуметтік шығыстар 39%-ды құрайды, негізгі бағыттар – денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік қолдау. Инвесторлар үшін макроэкономикалық өсім, әртараптандыру және институционалдық болжамдылықтың осындай үйлесімі Қазақстанның тек шикізат жеткізуші емес, өңірдегі толыққанды индустриялық платформа ретіндегі жаңа бейнесін біртіндеп қалыптастырып келеді.