Николай Жұмағалиев – қатыгез қылмыстарымен елді дүр сілкіндірген, тарихта "Темір азу" деген атпен қалған кісі өлтіруші. Оның қылмыстары ұзақ уақыт бойы ашылмай, тергеу бірнеше жылға созылды. Stan.kz атышулы қылмыскердің қалай ұсталғаны, қандай қылмыстар жасағаны және оның ісіне қатысты белгісіз жайттар туралы баяндайды.
Николай Жұмағалиев — Кеңес Одағы кезінде Қазақстанда бірнеше адам өлтірген атышулы қылмыскер. Ол "Темір азу" (Железный клык) деген лақап атпен танылған. Жұмағалиев ісі құрбандарының денесін қорлағаны және адам етін жегені туралы мәліметтерге байланысты қоғамда үлкен резонанс тудырды.
Николай Есполович Жұмағалиев 1952 жылы Алматы облысындағы Ұзынағаш ауылында дүниеге келген. Жұмағалиев көпбалалы отбасында өскен. Әкесі қазақ, анасы беларусь ұлтының өкілі. Отбасында одан бөлек үш қыз болған: екі әпкесі және бір қарындасы.
Тоғыз сыныпты аяқтағаннан кейін Алматыдағы теміржол училищесіне оқуға түскен. Оқуын тәмамдаған соң, сол кездегі Гурьев қаласына (қазіргі Атырау) жұмысқа жіберілген. 1970 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, Самарқан пен Отарда қызмет еткен. Әскерден оралған соң Алматыдағы жоғары оқу орнына түсуге талпынғанымен, оқуға түсе алмаған. Кейін әртүрлі қалаларда жұмыс істеп, біраз уақыт электрші, балық аулайтын кемеде матрос болып еңбек еткен. 1977 жылы туған ауылына қайта оралып, өрт сөндіруші болып жұмысқа орналасқан.
Ол 1979–1990 жылдар аралығында ауыр қылмыстар жасаған. Ресми деректерде оның құрбандар саны – 10 адам. Қарапайым жұмысшы болып жүріп ол адам жегіш қылмыскерге қалай айналды?
Кент маңынан табылған әйелдің бөлшектелген денесі: Жұмағалиевтің алғашқы қылмысы
Николай Жұмағалиев алғаш рет 1979 жылдың қаңтарында адам өлтірген. Оқиға Алматы облысындағы Ұзынағаш пен Майбұлақ елдімекендерін жалғайтын тасжол маңында болған.
Қылмысқа дейін Жұмағалиев әйелді алдын ала таңдап, әрекетіне дайындалған деген мәлімет бар. Бұған қоса, Жұмағалиевтің сиқыр мен тылсым күштерге сенгені туралы деректер бар. Сол себепті әйелді өлтіргеннен кейін оның қанын ішкені айтылады. Сондай-ақ марқұмның денесінен бірнеше бөлікті кесіп алып, үйіне әкелген және шамамен бір ай бойы тамақ ретінде пайдаланған деген деректер кездеседі.
1979 жылғы 25 қаңтарда әйелдің мәйіті табылды. Осы оқиғадан кейін қылмыстық іс қозғалғанымен, тергеу бастапқы кезеңде қылмыскерді анықтауға мүмкіндік бермеген. Жұмағалиевтің бұл іске қатысы бірден ашылмады.
Ұйықтап жатқан анасы мен қызына шабуыл жасаған
1979 жылдың маусымында Алматы маңындағы елдімекендердің бірінде тағы бір ауыр қылмыс болды. Бұл жолы Николай Жұмағалиев түн ішінде жергілікті тұрғындардың үйіне басып кірген. Үйде анасы мен ересек қызы ұйықтап жатқан. Қылмыскер оларға шабуыл жасап, екеуін де пышақтап өлтірген.
Алайда үйде тағы бір адам болған. Ол қаза тапқан әйелдің немересі еді. Қылмыс кезінде ол шкафтың ішіне тығылып үлгерген. Жұмағалиев оны байқамай, үйден шығып кеткен.
Қыз аман қалғанымен, сол түні көрген оқиғасы оның өмірінде ауыр із қалдырды. Кейін ол тергеушілерге көргендері туралы айтып берген. Бірақ оқиға түнде болғандықтан және қараңғыда қылмыскердің жүзін анық көре алмағандықтан, оның сыртқы келбетін нақты сипаттап бере алмады. Осылайша, тергеу үшін маңызды куәгер болған баланың айғақтары қылмыскерді бірден анықтауға жеткіліксіз болды. Сондықтан Жұмағалиевтің бұл іске қатысы бірден анықталмады.
Бұл оқиға ауыл тұрғындарының үрейін күшейтті. Бұған дейін де әйелдердің мәйіттері табылып жатқандықтан, жұрт айналада белгісіз қылмыскер жүргеніне алаңдай бастады. Бірақ тергеу бірнеше ауыр қылмыстың бір адамның қолынан жасалғанын бірден анықтай алмады.
Жұмағалиевтің келесі құрбаны – көңілдесінің құрбысы
1979 жылдың маусымында Николай Жұмағалиев тағы бір әйелді өлтірді. Бұл жолы оның құрбаны – көңілдесінің құрбысы М. Волкова болды. Қылмысқа дейін әйел Жұмағалиевтің көңілдесімен жанжалдасып қалған. Кей деректерде Волкова әйелдің бір затын ұрлады деп айыпталғаны айтылады.
Жұмағалиев көңілдесінің шағымын естігеннен кейін Волковамен кездесуге шешім қабылдаған. Ол әйелді сөйлесу үшін көңілдесінің үйіне шақыртқан. Волкова мұның соңы қайғылы жағдайға әкелетінін білмей, кездесуге келген.
1979 жылғы 27 маусымда болған кездесуде Жұмағалиев әйелді тұншықтырып өлтірген. Кейін оның тамағын кесіп, қанын ішкені туралы мәлімет бар. Осылайша, көңілдесінің құрбысы да оның кезекті құрбанына айналды.
Бұл оқиға Жұмағалиевтің әйелдерге кездейсоқ шабуыл жасамағанын көрсетті. Ол кейде құрбандарын алдын ала таныс адамдардың арасынан таңдап, кездесуге шақырып, өзіне жақындатқан. Бірақ Волкованың өлімі де бірден ашылмады. Бұған дейінгі қылмыстары сияқты, бұл кісі өлтіру де уақытында Жұмағалиевпен байланыстырылмады.
Жұмағалиевтің алғашқы рет қамауға алынуы
1979 жылғы 21 тамызда Николай Жұмағалиевтің үйінде таныстары бас қосқан. Жиналғандар ішімдік ішіп, аңшылық туралы әңгімелескен. Бір кезде Жұмағалиев атасынан қалған аңшы мылтығын көрсетіп, қонақтарына нысанаға оқ атуды ұсынған.
Олар далаға шығып, теледидар антеннасына қонған көгершінді атпақ болған. Алайда мас күйінде болған Жұмағалиев нысананы дәл көздей алмаған. Ол мылтықты қайта оқтауға кіріскенде сүрініп кетіп, қарудан оқ атылған. Оқ бірге жұмыс істейтін өрт сөндіруші Александрға тиген. Ер адам алған жарақатынан қаза тапты.
Жұмағалиевтің таныстары бұл жағдайды қайғылы кездейсоқтық деп қабылдаған. Бірақ оқиғаға байланысты тергеу басталып, оның қаруды заңсыз сақтағаны және абайсызда адам өліміне себеп болғаны анықталды.
1979 жылғы 15 қарашада сот оны абайсызда адам өлтіргені және қаруды заңсыз сақтағаны үшін төрт жарым жылға бас бостандығынан айыруға үкім шығарды.
Алайда бұл істің ең маңызды тұсы – Жұмағалиевтің осы оқиғаға дейін бірнеше әйелді өлтіргені тергеушілерге белгісіз болған. Оның бұрынғы қылмыстары әлі ашылмаған еді. Осылайша, полиция оны сериялық кісі өлтіруші ретінде емес, әріптесінің өліміне кінәлі адам ретінде ұстады.
Кейін Жұмағалиев Мәскеудегі Сербский атындағы сот-психиатриялық институтында тексеріліп, оған шизофрения диагнозы қойылды. Осы диагнозға байланысты оның ісі әрі қарай қаралып, ол психиатриялық мекемеге жіберілді. Ал оның бұрынғы қылмыстарының құпиясы ашылмай қала берді. Дәрігерлер оған шизофрения диагнозын қойғанымен, ол туған жері Ұзынағашқа қайта оралды. Алайда арада көп уақыт өтпей, елдімекенде тағы да әйелдердің жоғалуы мен өліміне байланысты оқиғалар тіркеле бастады.
1979 жылғы қылмыстарынан кейін Жұмағалиевтің тағы үш әйелді өлтіргеніайтылады. Олардың арасында жас ана да болған. Кейін тергеу барысында оның құрбандарының денесін бөлшектеп, адам етін тамақ ретінде пайдаланғаны туралы мәліметтер анықталды.
“Адамды балтамен бөлшектеген”
1980 жылдың желтоқсанында Жұмағалиев үйіне таныстарын шақырып, бас қосқан. Қонақтар оның үйінде отырғанда, ол әйелдердің бірімен бөлек бөлмеге кеткен. Біраз уақыттан кейін қонақтардың бірі оның қайда екенін білмек болып, бөлмеге кірген.
Сол сәтте Жұмағалиевтің әйелді өлтіріп, денесін балтамен бөлшектеп жатқанын көрген. Көріністен шошынған қонақтар үйден қашып шығып, милицияға хабар берген.
Оқиға орнына келген милиция қызметкерлері Жұмағалиевті қанға боялған күйде көрген. Алайда ол қызметкерлердің абдырап қалғанын пайдаланып, үйден қашып кеткен. Кей деректерде оның жалаңаш күйде, қолына балта ұстап, тауға қарай бет алғаны айтылады.
Бірақ ол ұзақ уақыт бойы жасырынып жүре алмады. 1980 жылғы 19 желтоқсанда милиция оны туысының үйінен тапты. Осы жолы тергеушілер оның бұрынғы қылмыстарына да назар аударды.
Тергеу кезінде Жұмағалиев бірнеше әйелді өлтіргенін мойындаған. 1981 жылғы 3 желтоқсанда сот оны тоғыз кісі өлтіру дерегі бойынша кінәлі деп таныған. Алайда бұрын қойылған шизофрения диагнозына байланысты ол қылмыстық жауапкершілікке тартылмай, жабық психиатриялық мекемеде мәжбүрлі емдеуге жіберілді. Ол жерде шамамен сегіз жыл болды.
Психиатриялық мекемеден қашуы: Екі жыл бойы іздеуде болған Жұмағалиев
Жұмағалиевтің тарихы жабық психиатриялық мекемеге жіберілгеннен кейін аяқталған жоқ. 1989 жылы дәрігерлер оның жағдайы жақсарды деп есептеп, оны басқа психиатриялық ауруханаға ауыстыру туралы шешім қабылдаған.
1989 жылғы 29 тамызда оны жаңа мекемеге алып бара жатқан кезде Жұмағалиев күзеттен қашып кеткен. Осылайша, ауыр қылмыстар жасағаны үшін мәжбүрлі емдеуде отырған адам қайтадан бостандыққа шықты.
Құқық қорғау органдары оны іздестіргенімен, ол екі жылға жуық уақыт бойы ұсталмай жүрді. Осы кезеңде оның Мәскеуде жүргені туралы қауесеттер тарады. Қылмыскердің әйелдерге қайта шабуыл жасауы мүмкін деген қауіп те болды.
1990 жылы Ақтөбеде тағы бір әйел өлтірілді. Тергеу деректеріне сәйкес, Жұмағалиев әйелдің үйіне кіріп, оны өлтіріп кеткен. Қылмысын жасап, үйден шығып бара жатқанда оны көршілердің бірі байқап қалған. Қылмысқа қатысты бұл іс кейінірек қайта қаралып, оның Жұмағалиевке қатысы анықталды.
Қой ұрлағаны үшін ұсталып, жеке басы әшкереленді
1989 жылы психиатриялық мекемеден қашып кеткен Николай Жұмағалиев екі жылға жуық уақыт бойы іздеуде болды. 1991 жылдың сәуірінде Өзбекстанның Ферғана өңірінде қой ұрлағаны үшін ұсталды. Ол өзін Қытай азаматы ретінде таныстырып, жеке басын жасыруға тырысқан. Алайда тергеу барысында оның кім екені анықталып, Қазақстанға қайтарылды. Осыдан кейін ол қайтадан арнайы психиатриялық ауруханаға орналастырылды.
1990 жылғы Ақтөбедегі кісі өлтіру дерегі бойынша Жұмағалиевке қатысты сот шешімі тек 2014 жылы шықты. Бұл оның қылмыстық тарихындағы соңғы дәлелденген кісі өлтіру ретінде көрсетіледі.
Осылайша, 1979 жылы басталған қылмыстар тізбегі он жылдан астам уақытқа созылды. Оның ісі тергеудегі қателіктер, психиатриялық мекемеден қашуы және кейін қайта ашылған қылмыстық істер арқылы кеңінен танылды.
Николай Жұмағалиев қазір қайда?
2026 жылғы деректерге сәйкес, Николай Жұмағалиев Алматы облысындағы Ақтас ауылында орналасқан республикалық мамандандырылған психиатриялық ауруханада мәжбүрлі ем қабылдап жатыр. Ол кәдімгі түрмеде жазасын өтеп отырған жоқ. Оның босатылуы туралы мәселе бойынша шешім медициналық жағдайы мен тиісті құқықтық рәсімдерге байланысты қаралады.
Осылайша, Жұмағалиевтің ісі тек қылмыстарының қатыгездігімен ғана емес, оның психикалық жағдайына байланысты сот шешімдерімен және психиатриялық мекемеден қашып кеткеннен кейін қайта ұсталуымен де есте қалды.