Бүгін, 12:10
Экономикалық теория тұрғысынан қарағанда, ең төменгі жалақыны өсіру – халықтың сатып алу қабілетін арттырудың ең төте жолы. Себебі бұл қаражат жинақ ақша ретінде жастық астына тығылмайды, бірден ішкі нарыққа, яғни дүкендер мен қызмет көрсету орындарына ағылады.
Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық сахнасында көптен күткен, бұқара халықтың құлағына жағымды тиер үлкен жаңалықтың шеті көрінді: Үкімет 2027 жылдан бастап ең төменгі жалақы мөлшерін қазіргі 85 мың теңгеден 110 мың теңгеге дейін, яғни бірден 29,4 пайызға көтеруді жоспарлап отыр, деп хабарлайды kznews.kz.
Аттай екі жылдан кейін күшіне енетін бұл реформа, ресми деректерге сүйенсек, еліміздегі 1,8 миллионға жуық азаматтың, яғни еңбек нарығындағы әрбір бесінші жұмысшының қалтасына тікелей әсер етіп, тұрмыс тауқыметін жеңілдетуі тиіс. Сөздің майын тамызып айтсақ, бұл қадам – әлеуметтік әділеттілікті орнату мен халықтың әл-ауқатын арттыру жолындағы сең қозғалған маңызды сәт. Алайда бұл мәселенің екінші, көлеңкелі жағы барын да ашық айтуымыз керек. Кез келген экономикалық шешімнің екі ұшы болатыны секілді, төменгі жалақының өсуі де нарықта қос жүзді қылыштай әсер беріп, бір жағынан кедейшілік шегіндегі халықтың еңсесін тіктесе, екінші жағынан инфляцияның аптығын қоздырып, қымбатшылықтың жаңа толқынына соқтыруы әбден мүмкін. Бүгінгі таңда Қазақстандағы ресми инфляция деңгейі 8-9 пайыздың маңында құбылып тұрғанымен, қарапайым жұртшылық күнделікті тұтынатын азық-түлік себеті мен коммуналдық қызметтердің нақты қымбаттауы бұл көрсеткіштен әлдеқайда жоғары екені бесенеден белгілі. Сондықтан да бұл реформаның бармақ тістерлік өкінішке айналмауы, яғни қосылған 25 мың теңгені ертеңгі күні ас-су мен жарық, судың тарифі бір түнде жұтып қоймауы үшін Үкімет пен Ұлттық банкке шаш етектен келетін жұмыс пен зор жауапкершілік жүктеліп отыр.
Салыстырмалы түрде айтсақ, Еуропа Одағы елдерінде, мысалы, Франция мен Германияда ең төменгі жалақы жылына бірнеше рет инфляция деңгейіне қарай автоматты түрде индекстеліп отырады және бұл елдерде ЕТЖ орташа жалақының 50-60%-ын құрайды. Ал біздің елде 110 мың теңгеге өскен күннің өзінде бұл көрсеткіш шамамен 370-380 мың теңге төңірегіндегі елдегі орташа айлықтың тек 30%-ына ғана жақындайды. Бұл халықаралық дамыған елдердің стандарттарымен салыстырғанда әлі де болса көңіл көншітпейтін, көш кейін қалған көрсеткіш екенін аңғартады. Алайда, Шығыс Еуропа елдерінің, мәселен, Польша мен Румынияның тәжірибесі көрсеткендей, еңбек өнімділігін арттырмай жатып ең төменгі жалақыны күрт өсіру бизнестің шығындарын шарықтатып, соңында жұмыс орындарының қысқаруына немесе кәсіпкерлердің көлеңкелі экономикаға, яғни конвертпен айлық төлеу»жүйесіне көшуіне мәжбүр еткен.
Осы орайда, Қазақстанның шағын және орта бизнесі де 2027 жылы ауыр соққы алуы мүмкін, өйткені жалақы қорының өсуі кәсіпорындарды өнім бағасын көтеруге итермелейді, ал бұл өз кезегінде Үкімет ауыздықтай алмай отырған инфляциялық спиральді одан сайын ширықтыра түспек.
Үкіметтің алдында тұрған ең үлкен сын-қатер – «тарифті инвестицияға айырбастау» бағдарламасы аясында еліміздегі тозығы жеткен коммуналдық желілерді жаңарту үшін жарық, су, жылу бағасын алдағы жылдары да кезең-кезеңімен өсіру жоспарланып отырғандығы. Егер бұл өсім мен азық-түлік нарығындағы олигополиялық құрылымдардың бағаны негізсіз шарықтатуы бақылаудан шығып кетсе, халықтың қолына тиетін 110 мың теңге суға кеткен тастай»жоқ болып, реформаның тиімділігі нөлге теңесуі мүмкін. Мұндай жағдай орын алмас үшін атқарушы билік тек ақша басып шығару немесе бюджет шығындарын арттырумен шектелмей, ішкі өндірісті қолдау, отандық тауар өндірушілерді ынталандыру және нарықтағы делдалдардың жолын кесу сияқты нақты құрылымдық реформаларды жүзеге асыруы тиіс.
Екі жақты сараптай келе айтарымыз, 2027 жылғы бұл қадам әлеуметтік тұрғыдан әбден пісіп-жетілген, уақыт талабы тудырған шешім болғанымен, оның экономикалық салдары«соқыр тауыққа бәрі бидай демей, жіті қадағалауды, монетарлық және фискалдық саясаттың өзара тығыз үйлесімде жұмыс істеуін талап етеді. Тек сонда ғана 1,8 миллион отандасымыздың тұрмысы түзеліп, табыстың өсуі қымбатшылықтың құрбаны болмайды. Ал Үкіметтің бұл маңызды реформасы қағаз бетіндегі құрғақ сан емес, халықтың шынайы әл-ауқатын арттырған тарихи бетбұрыс ретінде бағаланбақ.
